Türkiyədə masonlar (ya da məbəd cəngavərləri)

Masonluğun Türkiyədə ortaya çıxması 19-cu əsrin ortalarına qədər uzanır. Türkiyədə masonluq tarixi mövzusunda edilən ciddi işlərdə ümumiyyətlə 5 dövrdən bəhs edilir. Bunların birincisi “1909-cu ildən əvvəlki” dövrdür. Bu dövr, Osmanlı İmperatorluğu içərisində bəzi lojaların qurulduğu, ancaq xüsusilə Sultan Əbdülhəmidin sistemli işləri səbəbindən bunların heç cür bir yerə yığışa bilmədikləri dövrü əhatə edir. Mason lojaları bu dövrdə xaricdən asılıdır və rəhbərlik mexanizmləri də xarici lojalar tərəfindən təyin olunur.

Türk masonluğunun ikinci dövrü “1909-1935-ci illər arası”nı əhatə edir. 31 mart (13 aprel 1909) qiyamının ardından Əbdülhəmidin taxtdan endirilməsi ilə başlayan bu dövrdə masonlar siyasi iqtidarı ələ keçirmişdir. Xaricindən idarə olunan mason lojaları, xalqdan gələn reaksiyanı yüngülləşdirmək məqsədiylə ilk dəfə saxta milli şəxsiyyətə bürünmüşlər. Bu dövrün əvvəllərində masonların idarəsindəki İttihadi Tərəqqi Cəmiyyəti ön plana çıxmışdır.

Üçüncü dövr “1935-1948-ci illər arası” dövr olaraq bilinir. 1935-ci ildə Atatürkün, kökü çöldə və zərərli quruluşlar olduğunu söyləyərək lojaları bağlamasından sonra masonluq Türkiyədə “yuxu” dövrünə girmişdir. Ancaq bu 13 illik yuxu dövründə masonlar fəaliyyətlərini icma mərkəzləri davam etdirmişlər.

Türkiyədə masonların təşkilatlanmaları “1948-1966-cı illər arası”nda yenidən canlanar, ancaq masonlar bu dövrdə Fransız və İsveç nizamnaməsi paralelində ikiyə bölünmüşlər.

Son dövr olaraq da qəbul edilən və “1966-cı ili və sonrası”nı əhatə edən dövrdə masonlar, bölünüb iki fərqli təşkilat altına girdikdən sonra, fəaliyyətlərini davam etdirməyə davam edərlər. İndiki dövrümüzdə hələ də bu vəziyyət etibarlıdır.