Kainatda müşahidə etdiyimiz hər bir mənzərə, əslində, ruhumuzun dərinliklərində seyr etdirilən bir görüntüdən ibarətdir. Bu məqamda qarşımıza çıxan ən fundamental sual budur: Ruhumuzun beynimizdə təşəkkül tapan bu rəngarəng görüntüləri seyr etməsinə vəsilə olan, bu möhtəşəm nizamı quran kimdir? Zülmət qaranlıq olan kəllə qutusunun daxilində işıqlı, rəngarəng, son dərəcə aydın və kölgəli təsvirləri vücuda gətirən, elektrik siqnallarından ibarət olan kiçik bir məkanda nəhəng bir dünyanı inşa edən amil nədir?
Şübhəsiz ki, fiziki quruluşu etibarilə nəm, yumşaq və qırışlı bir ət parçasından ibarət olan beyin belə bir qüdrətə malik deyildir. İnsan əli ilə ən qabaqcıl texnologiyalar əsasında istehsal edilmiş televizorlardan qat-qat aydın, heç bir xələl və ya tutqunluq kəsb etməyən, rəngləri canlı və qüsursuz olan bu görüntüləri həmin ət parçasının yaratdığını iddia etmək məntiqi həqiqətlərlə ziddiyyət təşkil edir.
Təqribən 1.5 kiloqram ağırlığında olan bir maddənin belə bir kamil hisslər silsiləsi meydana gətirməsi qeyri-mümkündür. Beyin yalnız xaricdən gələn elektrik impulslarını qəbul edən bir vasitədir; lakin həmin impulsları mənalı bir dünyaya, rəngli bir bağçaya və ya əzəmətli bir ulduzlar aləminə çevirən qüvvə maddənin fövqündədir.
Burada daha dərin bir həqiqət bizə bəyan olur. Ətrafımızda müşahidə etdiyimiz hər bir əşya ilə yanaşı, sahib olduğumuz bədənimiz, əlimiz, qolumuz və simamız da mahiyyət etibarilə bir kölgə varlıqdır. Əgər bütün bədənimiz kölgə varlıqdan ibarətdirsə, deməli, beynimiz də eyni kateqoriyaya daxildir.
Dolayısı ilə, özü bir görüntü olan varlığın başqa bir görüntü meydana gətirdiyini söyləmək mümkün deyildir. Məşhur mütəfəkkir Bertrant Russel “Nisbiliyin əlifbası” adlı əsərində maddənin ümumi bir formalaşma qrupu kimi şərh edilməsi halında, bunun gözə, optik sinirlərə və beyinə də şamil edilməli olduğunu vurğulayaraq bu incə məqama diqqət çəkmişdir.
Eyni şəkildə tanınmış filosof Henri Bergson “Maddə və hafizə” adlı kitabında dünyanın görüntülərdən ibarət olduğunu və bu görüntülərin yalnız bizim şüurumuzda mövcudluğunu qeyd edərək, beynin özünün də bu görüntülərdən sadəcə biri olduğunu ifadə etmişdir.
Bu vəziyyətdə ruhumuza həmin görüntüləri təqdim edən, ona həqiqəti ilə eyni dərəcədə aydın təəssüratlar yaşadan və bu hissləri fasiləsiz olaraq davam etdirən uca bir Qüdrətin varlığı zəruridir. İnsan, “xarici aləm” adlandırdığı hər şeyi yalnız zehnindəki təsvirlər vasitəsilə tanıyır. Bu təsvirlərin qüsursuzluğu və fasiləsizliyi təsadüfün və ya kor-koranə maddənin məhsulu ola bilməz.
Gördüyümüz bu möhtəşəm sənət əsərləri, əslində, bizə uca bir Yaradıcının varlığını və hər an hər şeyi nəzarətdə saxladığını xatırladır. İnsan öz acizliyini dərk etdikcə, ruhuna bu qədər zəngin bir aləmi seyr etdirən uca qüdrətin qarşısında sükutla təzim edir. Ruhumuza bütün bu heyrətamiz görüntüləri göstərən, hər bir səsi eşitdirən, ruhun zövq alması üçün bütün qidaları və qoxuları yoxdan var edən, bütün aləmlərin Rəbbi və hər şeyin yeganə Yaradıcısı olan Allahdır. O, hər şeyi əhatə edən və hər bir xilqəti qüsursuz yaradandır.
Gecənin qaranlığından gündüzün işığına, hər bir hüceyrənin fəaliyyətindən uzaq qalaktikalara qədər hər şey Onun elmi və iradəsi ilə idarə olunmaqdadır. İnsan hər an bu ilahi görüntülər içərisində yaşayır və hər nəfəsində bu böyük lütfə şahidlik edir.
Allah göyləri və yeri yoxdan yaradandır. Bir şeyin olmasını istəyən zaman ona yalnız: “Ol!” – deyər, o da dərhal olar. (Bəqərə surəsi, 117)
Sizin ilahınız tək olan Allahdır. Ondan başqa heç bir ilah yoxdur. O, Rəhmandır, Rəhimdir! (Bəqərə surəsi, 163)
Şübhəsiz ki, göylərin və yerin yaradılmasında, gecə və gündüzün bir-birini əvəz etməsində, insanlar üçün faydalı şeylərlə yüklənərək dənizlərdə üzən gəmilərdə, torpaq öldükdən (bitkilər quruduqdan) sonra Allahın göydən endirib onunla (bitkiləri) canlandırdığı suda, hər növdən heyvanları orada yaymasında, küləklərin (istiqamətinin) dəyişdirilməsində və göylə yer arasında ram edilmiş buludlarda düşünənlər üçün (Allahın varlığını və birliyini göstərən) dəlillər vardır. (Bəqərə surəsi, 164)
Göyləri və yeri haqq olaraq yaradan da Odur. O gün: “Ol!” – deyəcək və (hər şey) dərhal olacaq… (Ənam surəsi, 73)
