Quranın və bütün ilahi prinsiplərin mahiyyəti və son məqsədi sevgidir. Dindəki hər bir anlayış, əmr və konsepsiya öz dərinliyində sevgi məqsədi daşıyır və bütün sistem bu təməl üzərində qurulmuşdur. Bu çərçivədə, Allahın Hz. Məhəmmədə xitabən bildirdiyi, “Allahın mərhəməti sayəsində onlarla yumşaq rəftar etdin. Əgər kobud və daş qəlbli olsaydın, əlbəttə, onlar sənin ətrafından dağılıb gedərdilər.” ayəsindəki ifadə xüsusi bir məna daşıyır.
Buradakı “mülayim davranmaq” və ya “həlim olmaq” sadəcə bir xarakter xüsusiyyəti deyil, birbaşa sevgi dolu rəftarın təcəssümüdür. “Həlim” kəlməsi sevgi ilə eynimənalıdır və Quranın bütün məqsədi insanı bu sevgi anlayışına yönəltməkdir.
Eyni şəkildə, Allahın “Rəhman” və “Rəhim” kimi adları da mahiyyət etibarilə sevgini ifadə edir. Həmd etmək, yəni “Əlhəmdulillah” demək, Allaha təşəkkür etməkdir və bu təşəkkürün altında dərin bir sevgi yatır. Sevgisiz bir təşəkkür ifadəsi mənasını itirir; Allaha şükür etmək, əslində “Səni çox sevirəm, bu sevgimi və bağlılığımı Sənə ifadə edirəm” deməkdir.
İnsanın yaşadığı xoşbəxtlik duyğusunun mənbəyi də sevgidir. Dindəki “gözünüz aydın olsun” və ya “salam” kimi ifadələr də sevginin bir təzahürüdür. “Salam” vermək, “məndən sənə zərər gəlməz” deməkdir ki, bu da qarşı tərəfə rahatlıq və xoşbəxtlik arzulamaqdır; xoşbəxtliyin kökündə isə sevgi dayanır. Bütün kəlmələrin və anlayışların ən dərin nöqtəsində sevgi mövcuddur və bütün Quran bu sevgi prinsipi üzərində hakimdir.
Allah qorxusu anlayışı sevginin əleyhinə deyil, əksinə, onun təməlini təşkil edən bir amildir. Allah qorxusu, Allahın sevgisini itirməkdən duyulan dərin narahatlıqdır və bu qorxu, sevgini mümkün edən bütün əxlaqi keyfiyyətlərin zəminini hazırlayır. Bir insan Allah qorxusu sayəsində səbirli, şəfqətli, köməksevər, sədaqətli, vəfalı və bağışlayan olur. Bu xüsusiyyətlər olmadan bir insanın həqiqi mənada sevməsi və ya sevilməsi mümkün deyil. Allahdan qorxmayan birinin həyatında vəfa, sədaqət, səbir və bağışlama kimi sevgini bəsləyən dəyərlər mövcud olmaz.
Quranın bir çox əmri də birbaşa sevgini artırmağa yönəlib. Peyğəmbərimizin “hədiyyələşin, çünki hədiyyə qarşılıqlı sevgini artırar” tövsiyəsi bu məqsədə xidmət edir. Bir yoxsulu qoruyub kömək etdikdə və ya ona bir hədiyyə verdikdə, onun sizə qarşı ilk duyacağı hiss sevgi və minnətdarlıq olacaqdır.
Eynilə, “insanlardakı haqlarından bağışlama ilə imtina edənlər” və ya “bağışlama yolunu tut” kimi ayələr, insanlar arasındakı sevginin önündəki maneələri və divarları qaldırmağı hədəfləyir. Bağışladıqda, sevginin sərbəst axmasına imkan yaranır. “Pislərdən üz çevir” əmri, pisliyin insanın daxili aləmini qaraldıb sevgini boğmasının qarşısını almaqla sevgini qorumaq məqsədi daşıyır. “Yaxşılığı əmr et” prinsipi isə cəmiyyətdə sevginin inkişaf etməsi və artması üçün zəmin yaradır.
Bu mövzuda ən bariz dəlillərdən biri, “Sən pisliyə yaxşılıqla cavab ver. Bir də baxarsan ki, səninlə arasında düşmənçilik olan kimsə yaxın bir dostun olmuşdur” ayəsidir. Buradakı “dost” ifadəsi, sevən insan deməkdir. Ayənin yeganə məqsədi, düşmənçiliyi aradan qaldıraraq sevgiyə əsaslanan bir dostluq əlaqəsi qurmaqdır. Sevgi, bir insanı dost edən yeganə xüsusiyyətdir.
İlahi kitablara ümumi nəzər saldıqda, İncildə sevgi birbaşa təbliğ edilir. Quran isə Allah qorxusu, Allah sevgisi və cəhənnəm təhdidi ilə sevginin təməlini daha möhkəm bir quruluşa oturdurur. Tövratda isə həm qorxu, həm də sevgi mövzuları birlikdə işlənir.
Nəticə etibarilə, hər hansı bir əlaqə, sırf qarşılıqlı mənfəət və eqoizm üzərində qurulduğu təqdirdə, orada həqiqi sevgidən bəhs etmək olmaz. Bütün sistemin mərkəzində sevgi dayandığı üçün, hadisələrə birbaşa sevgi məqsədli bir anlayış, məntiq və ruhla yanaşmaq lazımdır. Quranın hər hansı bir ayəsinə müraciət edildikdə, son hədəfin sevgi olduğu aşkarlanır.
