Qurani-Kərim insanları yalnız Allahın endirdiyi Kitaba tabe olmağa çağırır. Bu çərçivədə bəzi ayələr insanları Allahın yolundan yayındırmaq məqsədi ilə söylənən boş və yalan sözlərə qarşı xəbərdarlıq edir. Loğman surəsinin 6-cı ayəsi, bu tip saxta və məqsədli sözlərin insanları haqq yoldan döndərmək üçün istifadə edildiyini açıq şəkildə bildirir. Bu ayənin tərkibində keçən “ləhvəl-hədis” ifadəsi, uydurma və yalan sözlərə, o cümlədən Allahın adından danışılan saxta hədislərə işarə kimi anlamaq mümkündür.
İnsanlardan elələri var ki, elmsiz şəkildə Allahın yolundan azdırmaq və onu bir əyləncə mövzusuna çevirmək üçün boş və mənasız sözlərə (ləhvəl-hədis) üstünlük verirlər. Onlar üçün alçaldıcı bir əzab hazırlanmışdır. (Loğman surəsi, 6)
Ləhvəl-hədis nədir? “Ləhv” – boş, diqqəti yayındıran, insanı həqiqətdən uzaqlaşdıran şey. “Hədis” – söz, danışıq, rəvayət, məlumat deməkdir.
Buradakı “ləhvəl-hədis” birləşməsi ciddi olmayan, məqsədi yayındırmaq olan söz mənasını verir. Ayədə isə bu sözün Allahın yolundan azdırmaq məqsədilə istifadə olunduğu bildirilir. İkinci mənası isə Axırzamanda daha çox yayılan saxta hədislərə işarə ola bilər.
Bu ayə insanları məqsədli şəkildə Qurandan uzaqlaşdırmaq və yayındırmaq üçün uydurulan sözlərə (saxta hədis və rəvayətlərə) qarşı ciddi xəbərdarlıq edir.
Allahın yoluna (Qurana) qarşı qoyulan hər cür alternativ mənbə, əgər o, insanı haqqa deyil, azğınlığa aparırsa — haramdır.
Ən mühüm məqamlardan biri də “satın alırlar” ifadəsidir. Bu, din adı altında qurulmuş ticarət sistemini və din tacirlərini işarə edir. Uydurma hədis və rəvayətləri toplayıb kitab halına salan, bunları yayıb gəlir əldə edənlər və insanları haqqa deyil, şəxsi mənfəətə yönləndirənlər, eyni zamanda efirə çıxıb bu cür saxta məlumatları paylaşaraq qazanc əldə edənlər — bu ayənin açıq hədəfidir. Onlar haqq sözü satılacaq və manipulyasiya ediləcək bir meta halına gətirirlər. Dini isə həqiqi islamdan uzaq, nəql edilə bilən, lakin heç bir əsasla ölçülməyən rəvayətlərə çevirirlər.
Allah bu ayədə açıq şəkildə xəbərdarlıq edir: bu cür yalan və uydurma sözləri satıb-yayan, onları din kimi təqdim edən və insanları aldatmaqla haqq yoldan azdıranlar üçün alçaldıcı bir əzab hazırlanmışdır. Bu, həm fərdi, həm ictimai, həm də dini məsuliyyət baxımından çox ağır bir xəbərdarlıqdır.
Bu ayə saxta hədislərə işarə ola bilərmi? Əlbəttə. Ayədə konkret olaraq “hədis” sözü keçir. Qurani-Kərimdə bu sözün digər keçdiyi ayələrə baxdıqda, “Allahın sözündən başqa hansı hədisə inanacaqlar?” (Əraf surəsi, 185; Bəqərə surəsi, 75; Tariq surəsi, 13, Mürsəlat surəsi, 50 və s.) kimi ifadələr var. Bu da göstərir ki, Quranı kənara qoyub başqa rəvayətlərə əsaslanmaq tənqid olunur.
Bu baxımdan Loğman 6-cı ayəsi, Allahın demədiyi, amma onun adına uydurulmuş yalan rəvayətlərin (saxta hədislərin): yayılması, din adından təqdim edilməsi, və Allahın kitabına qarşı qoyulması halında haram olduğunu bildirmiş olur.
Loğman surəsinin 6-cı ayəsi, Qurani-Kərimdə “hədis” sözünün açıq şəkildə keçdiyi və bəzilərinin onu azdırıcı və oyun vasitəsi kimi istifadə etdiyi bildirildiyi mühüm bir ayədir. Bu ayə saxta hədislərin — yəni Allahın adından uydurulmuş və insanları haqq yoldan azdıran yalan rəvayətlərin — haram olduğunu çox açıq bir dillə bəyan edir.
Qısaca, bu ayə Allahın Kitabından başqa qaynaqlara kor-koranə inamın, xüsusilə də uydurma və saxta rəvayətlərin dinə daxil edilməsinin ilahi baxımdan qadağan olduğunu göstərən güclü dəlillərdəndir.
