Quranda ruhlar aləmi

Uca Allahın Ali İmran surəsinin 81-ci ayəsində buyurduğu “Bir zaman Allah elçilərdən əhd

Bir vaxt Allah elçilərdən: “Sizə kitab və hikmət verdim. Sonra sizdə olanı təsdiqləyən bir elçi gəldiyi zaman mütləq ona iman edəcək və ona yardım edəcəksiniz!” – deyə əhd almış və onlara: “Təsdiq edib əhdimi qəbul etdinizmi?” – demişdi. Onlar da: “Qəbul etdik!” – demişdilər. (O zaman Allah): “Elə isə, şahid olun! Mən də sizinlə bərabər şahid olanlardanam!” – demişdi. (Ali İmran surəsi, 81)

Uca Allahın Ali İmran surəsinin 81-ci ayəsində buyurduğu “Bir zaman Allah elçilərdən əhd almışdı” ifadəsi, ilahi bir əhdləşmənin metafizik ölçüsünə işarə edir. Bu misak (əhd), şüurlu varlıqların hələ dünya həyatına göndərilməzdən əvvəl olduqları və zamanın tək bir an olaraq təcəlli etdiyi zərr aləmində, yəni ruhlar aləmində reallaşmışdır. Bu ilahi məclisdə Allah-Təala bütün elçiləri bir araya gətirərək onlardan ağır bir söz almışdır.

Ayənin davamında bu sözün məzmunu belə açıqlanır: “Sizə kitab və hikmət verdikdən sonra, yanınızda olanı təsdiq edən bir elçi gəldiyi zaman, ona mütləq iman edəcək və ona yardım edəcəksiniz.” Bu ifadə ilə Allah, elçilərə gələcəkdə göndərəcəyi və onların gətirdiyi vəhyləri (Tövrat, İncil, Quran kimi) təsdiq edəcək bir elçinin xəbərini vermiş və bu elçiyə iman edib dəstək olmalarını əmr etmişdir.

Bu ilahi əmrdən sonra, “Təsdiq edib əhdimi qəbul etdinizmi?” deyə soruşmuş, onlar da “Təsdiq etdik” deyərək bu əhdi qəbul etmişlər. Bu əhdə şahid olanlar arasında Hz. Məhəmməd, Hz. İsa, Hz. Musa, Hz. İbrahim və Hz. Nuh kimi Ulul-əzm elçilər də vardır ki, Əhzab surəsində də bu elçilərdən əhd alındığı ayrıca qeyd edilmişdir. Allah, bu təsdiq üzərinə “Elə isə, şahid olun! Mən də sizinlə bərabər şahid olanlardanam!” buyurmuşdur.

Ayənin təfsirində, “sonra sizə yanınızda olanı təsdiq edən bir elçi gəldiyi zaman” ifadəsinin işarə etdiyi şəxsiyyət böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki elçilik silsiləsi daxilində Hz. Məhəmmədin özündən sonra gələn bir elçiyə yardım etmə vəziyyəti fiziki olaraq baş verməmişdir. Eyni şəkildə Hz. Musa və ya Hz. İsanın ilk gəlişində də belə bir vəziyyət yaşanmamışdır.

Ayədə zikr edilən “elçi”nin, Axırzamanda gələcək və Quranı təsdiq edib ona tabe olacaq bir mürşid, bir təbliğatçı, yəni Hz. Mehdi olduğunu bildirir. Axırzamanda təkrar yer üzünə enəcək olan Hz. İsa, Allaha verdiyi bu əzəli sözü yerinə yetirəcəkdir. Ona “Kimə yardım edəcəksən?” sualı ünvanlandıqda, cavabı şübhəsiz “Mehdiyə yardım edəcəyəm” olacaqdır.

Onsuz da Hz. İsanın gəliş məqsədlərindən biri, Mehdinin bir vəziri olaraq ona dəstək olmaqdır. Ülul-əzm bir elçinin və dünyadakı ən böyük dinlərdən birinin təbliğatçısının Hz. Mehdiyə vəzir olaraq göndərilməsi, Mehdiyyət məqamının əzəmətini ortaya qoyan ən böyük dəlillərdən biridir.

Ayə mətnlərinin əbcəd hesabıyla edilən təfsirləri də bu mənanı dəstəkləyir. “Sonra sizə yanınızda olanı təsdiq edən bir elçi gəldiyi zaman” cümləsinin əbcəd dəyəri 1956-cı ili verir. Bu tarix, “Risale-i Nur” külliyyatının sərbəst buraxıldığı və Səid Nursinin ifadəsiylə “nifaq sisteminin geriləməyə başlayacağı” dövrün başlanğıcı olaraq qəbul edilir.

Ayənin davamındakı “Elə isə şahid olun, Mən də sizinlə bərabər şahid olanlardanam” hissəsinin əbcəd dəyəri isə miladi 1994-cü ilə təsadüf edir və bu tarix, Hz. Mehdinin fəaliyyət illərini göstərir.

Hz. Mehdinin məqamını ucaldan bir başqa cəhət isə, elçilər kimi vəhy almayacaq və açıq möcüzələr göstərməyəcək olmasıdır. İmtahanın Cəbrayılı görmək, vəhy almaq və möcüzə göstərmək kimi ilahi dəstəklərlə asanlaşdığı elçilik məqamına qarşı, Mehdinin bu dəstəklərdən məhrum qalaraq mübarizə aparması, onun mənəvi dərəcəsini daha da yüksəldir.

Belə ki, Əhli-Sünnə mənbələrindən Bərzəncinin əsərində, Hz. Mehdinin məqamının Hz. Əbu Bəkr və Hz. Ömərdən belə üstün olduğuna dair rəvayətlər mövcuddur. Bu vəziyyət, Mehdiyyət mövzusunun Quranda nə dərəcədə əhatəli və dərin bir şəkildə ələ alındığının bir göstəricisidir.