Quran müsəlman cəmiyyətinin sosial və mənəvi quruluşunu formalaşdıran təməl prinsipləri ortaya qoyarkən, birlik və bərabərlik anlayışına mərkəzi əhəmiyyət verir. Möminlər arasındakı əlaqənin mahiyyətini təyin edən, ayrılığın gətirəcəyi təhlükələrə diqqət çəkən və ictimai bütünlüyün necə təmin ediləcəyini göstərən ayələr, İslam mədəniyyətinin təməlini təşkil edən bir birlik şüurunu (İttihadi-İslam) bir zərurət kimi təqdim edir.
Hucurat surəsinin 10-cu ayəsi, “Möminlər ancaq qardaşdırlar” ifadəsi ilə iman bağının qan bağından daha üstün, imani qardaşlıq təsis etdiyini bəyan edir. Bu qardaşlıq passiv bir vəziyyət deyil, aktiv bir məsuliyyət çağırışıdır. Ayənin davamındakı “Elə isə qardaşlarınızın arasını tapıb düzəldin” əmri möminlərə aralarında yarana biləcək hər cür anlaşılmazlığı, soyuqluğu və ya qopuqluğu aradan qaldırmaq və pozulmuş əlaqələri bərpa etmək vəzifəsini yükləyir.
Bu, ictimai sülhün təməlini təşkil edən aktiv vasitəçilik və islah səyidir. Məsələn, bu gün islam ölkələrindəki problemlərin son həlli ancaq bu ayənin əmr etdiyi şəkildə birləşməklə mümkündür. Aradakı uzaqlıq, qopuqluq və ya əlaqə azlığını aradan qaldırıldıqda, müsəlmanlar doğma qardaş halına gəlirlər.
Ənfal surəsinin 46-cı ayəsi isə birliyin tərsi olan çəkişmə və fitnənin səbəb olacağı ağır nəticələri gözlər önünə sərir. “Allaha və elçisinə itaət edin, bir-birinizlə çəkişib didişməyin. Yoxsa parçalanıb zəifləyər, ruh düşkünlüyünə uğrayar və gücünüz gedər” ifadəsi ictimai parçalanmanın birbaşa güc itkisinə, mənəvi dağılmaya və iradə zəifliyinə (ruh düşkünlüyü) səbəb olacağını açıqca bildirir. Allaha və elçisinə itaət Qurana tabe olmaq deməkdir və Quran İttihadi-İslamı fərz qılır.
Məzhəblərə, camaatlara ayrılaraq bir-birimizlə didişmək Quranın bu əmrinə ziddir. Ayədə keçən “parçalanma” kəlməsi birləşmiş bir quruluşun dağılmasını ifadə edən güclü bir formadır. Birlik vəziyyətində əldə edilən kollektiv güc fitnə ilə birlikdə yox olur. Bölünüb paramparça olduqda güc gedər; birləşib İttihadi-İslam təsis edildikdə isə Allahın diləməsi ilə böyük bir gücə qovuşular.
Bu vəziyyətdən qurtuluşun resepti isə səbir etmək, yəni ruh düşkünlüyünə qapılmadan qətiyyətlə bu birlik idealını izləməkdir. Çünki ayənin sonundakı “Şübhəsiz ki, Allah səbir edənlərlə bərabərdir” vədi birlik üçün göstəriləcək qərarlı və səbirli səyin ilahi dəstəklə nəticələnəcəyini və Nur surəsinin 55-ci ayəsində vəd edilən dünya hakimiyyətinin reallaşacağını müjdələyir.
Bu birliyin ideal formasını isə Saff surəsinin 4-cü ayəsi təsvir edir: “Şübhəsiz ki, Allah Öz yolunda sanki bir-birinə kilitlənmiş bir bina kimi səf bağlayaraq mübarizə aparanları sevər”. Bu ayə müsəlman cəmiyyətinin necə bir quruluşa sahib olmalı olduğunu konkret bir bənzətmə ilə izah edir. “Bir-birinə kilitlənmiş bir bina” obrazı fərdlərin və qrupların bir-birinə tam bir uyğunluq və ayrılmaz bir bütünlük içində bağlanmasını, sanki tək bir beton-dəmir blok, möhkəm bir bina kimi hərəkət etməsini ifadə edir.
Bu, sadəcə fiziki bir yanaşılıq deyil, eyni zamanda məqsəd və ruh birliyidir. Allahın sevgisinə layiq olmağın şərti hər hansı bir yolda deyil, Onun Öz yolunda, yəni Quranın müəyyən etdiyi hədəflər istiqamətində bu sarsılmaz bütünlük içində hərəkət etməkdir. Paramparça olmuş, qruplara, partiyalara və dərnəklərə ayrılmış bir quruluş bu ilahi idealın tam əksində yer alır.
Ali İmran surəsinin 103-cü ayəsi bu birliyin necə təmin ediləcəyinə dair praktiki və mənəvi bir yol xəritəsi təqdim edir. “Hamınız Allahın ipindən möhkəm yapışın. Parçalanıb dağılmayın” əmri “Allahın ipi” olan Qurana güzəştsiz bir şəkildə möhkəm sarılmağı və bir bütün olaraq qalmağı parçalanmaya qarşı yeganə çarə kimi göstərir. Ayə İslamdan əvvəlki dövrdəki düşmənçilikləri xatırladaraq, qəlblərin barışıb isinməsinin və qardaşlığın təsis edilməsinin Allahın bir neməti olduğunu vurğulayır.
Bu barışıq və isinmə Mehdiyyət vasitəsilə yenidən reallaşacaqdır. O soyuqluq gedəcək, ortaq məxrəcdə ittifaq təmin ediləcəkdir. “Onun neməti sayəsində qardaş olaraq sabahladınız” ifadəsi İttihadi-İslamın reallaşacağı zamana işarə edir; axşam Hz. Mehdiyə beyət edildikdən sonra səhər bütün İslam aləmi qardaş olaraq oyanacaqdır.
Yenə ayədəki “atəş çuxurunun lap kənarında ikən sizi oradan xilas etdi” ifadəsi günümüzdəki anarxiya, terror, müharibələr və böyük Armaqedon fəlakətinin astanasında ikən Mehdiyyət vasitəsilə Allahın ümməti bu fəlakətlərdən xilas edəcəyini bildirir. Ayənin “Bəlkə, hidayətə yönələsiniz” deyə sona çatması isə eyni kökdən gələn Mehdi və hidayət kəlmələri ilə bu qurtuluşun və hidayətin Mehdiyyət əli ilə olacağına dair açıq bir işarədir.
Nəhayət, Şura surəsinin 13-cü ayəsi fitnədən uzaqlaşmaq və islamı dimdik ayaqda tutmaq əmrinin təkcə Hz. Məhəmmədə xas olmadığını, Hz. Nuha, Hz. İbrahimə, Hz. Musaya və Hz. İsaya da vəsiyyət edilmiş universal bir ilahi qanun (şəriət) olduğunu bildirir. Dini ayaqda tutmaq yıxılmış olan din binasını yenidən ayağa qaldırmaq və onun vahid quruluşunu qorumaq deməkdir.
Ayədə bu birliyə, yəni İttihadi-İslama edilən çağırışın şəxsi mənafeləri və təkəbbürləri səbəbindən bölünməni müdafiə edən “müşriklərə ağır gəldiyi” bildirilir. Bu zehniyyət nə Hz. Mehdidən, nə Hz. İsadan, nə də İttihadi-İslamdan xoşlanır. Ancaq Allah bu uca vəzifəyə “istədiyini seçər” ki, bu seçim Hz. Mehdi, Hz. İsa Məsih və onların tələbələridir. Və “səmimi-qəlbdən Ona üz tutanı hidayətə qovuşdurar” vədi ilə səmimi olanların Quran və Hz. Mehdi vasitəsilə hidayətə çatacaqlarını müjdələyir.
Bütün bu ayələr bir yerdə nəzərdən keçirildikdə, Quranın müsəlmanlara sadəcə fərdi qurtuluş kimi təqdim etmədiyi, eyni zamanda sarsılmaz bir qardaşlıq və birlik ruhu üzərində qurulmuş güclü və vahid bir mədəniyyət inşa etmə vəzifəsini yüklədiyi açıqca görünür.
