Qurani-Kərimdə hər mövzu izah edildiyi kimi dəfn etmə mövzusu da Maidə surəsinin 31-ci ayəsində açıq şəkildə izah edilmişdir. Quran zatən hər şeyi əhatə edən bir kitabdır və dəfn proseduru ilə bağlı əsas prinsipləri bu ayədə təqdim edir. Bu ayə Habil və Qabil qissəsinin bir hissəsi olaraq Allahın Qabilə qardaşı Habilin cəsədini necə dəfn etməyi bir qarğa vasitəsilə öyrətdiyini nəql edir.
Allah ona, qardaşının cəsədini necə basdıracağını göstərməsi üçün yeri eşən bir qarğa göndərdi. (Qarğanı gördüyü zaman) o dedi: “Vay halıma! Bu qarğa qədər də ola bilmədimmi ki, qardaşımın cəsədini basdırım?!” Beləcə, o, peşman olanlardan oldu. (Maidə surəsi, 31)
Bu ayə Habil və Qabil qissəsinin bir hissəsidir. Qabil qısqanclıq səbəbindən qardaşını öldürdükdən sonra cəsədlə nə edəcəyini bilmir. Allah bir qarğa göndərərək Qabilə cəsədin torpağa basdırılmalı olduğunu öyrədir. Qabil bu üsulu görəndən sonra peşmançılıq çəkir və öz nöqsanını dərk edir. Ayə dəfnin ilahi təlimat olduğunu və insanlıq üçün bir nümunə təqdim etdiyini ehtiva edir.
Maidə surəsi 31-ci ayəsi Quranda dəfn proseduru ilə bağlı əsas və yetərli məlumatlar verir. Ayədən birbaşa çıxarılacaq prinsiplər aşağıdakılardır:
Dəfn Allahın öyrətdiyi bir üsuldur. Ayə Allahın Qabilə qarğa vasitəsilə dəfn üsulunu öyrətdiyini açıq şəkildə bildirir. Bu, dəfnin ilahi təlimat olduğunu və Allah tərəfindən insanlara göstərilən təbii bir üsul olduğunu göstərir. Dəfn cəsədin ölümündən sonra necə idarə olunmalı olduğuna dair nümunə kimi təqdim olunur. Bu ilahi təlimat insanlıq tarixində ilk dəfn nümunəsi kimi də qəbul edilə bilər.
Torpağa basdırmaq əsas və yeganə üsuldur. Qarğa cəsədi torpağa basdırdığını göstərib. Ayə qarğanın torpağı qazdığını və cəsədi gizlətdiyini ifadə edir. Bu, dəfn prosedurunun yeganə üsulu olan torpağa basdırmağı açıq şəkildə vurğulayır. Quranda ölünün yandırılması (kremasiya) ilə bağlı heç bir təlimat yoxdur, buna görə də bu üsul doğru deyildir.
Allah tək hökm verəndir və Quranda bizə dəfnin necə ediləcəyini açıq şəkildə bildirmişdir: Sadəcə torpağa basdırmaq lazımdır. Cəsədin torpağa basdırılması onu görünməz edir və təbiətə uyğundur. Bu üsul insanın torpaqdan yaradıldığı və öldükdən sonra torpağa qayıdacağı həqiqəti ilə də uyğundur.
Torpağa basdırmanın əlavə gigiyenik tərəfləri də vardır. Cəsədin torpağa basdırılması təkcə ilahi təlimat deyil, həm də sağlamlıq və ətraf mühit baxımından faydalıdır. Torpağa basdırılan cəsəd təbii yolla parçalanır və ətrafa zərərli mikrobların yayılmasının qarşısını alır. Bu, xəstəliklərin yayılmasını məhdudlaşdırır və ictimai sağlamlığı qoruyur. Bundan əlavə, torpağa basdırma ətraf mühitə zərər vermədən cəsədin təbii dövrə qayıtmasını təmin edir. Yandırma isə həm qorxunc görüntüdür, həm də Quranda belə bir üsulun olmaması onun təbii və ilahi qaydalarla ziddiyyət təşkil etdiyini göstərir.
Dəfn bir məsuliyyətdir. Qabil: “Vay halıma! Bu qarğa qədər də ola bilmədimmi ki, qardaşımın cəsədini basdırım?!” ifadəsi dəfnin bir məsuliyyət olduğunu göstərir. Qabil qardaşının cəsədini basdırmadığı üçün peşmançılıq çəkir və bu, dəfnin əxlaqi vəzifə olduğunu ehtiva edir. Cəsədin basdırılmaması ayədə nöqsan və utanc mənbəyi kimi təsvir olunur. Bu, dəfnin təkcə fiziki hərəkət deyil, həm də Allaha qarşı vəzifə olduğunu göstərir.
Dəfn üsulu sadədir. Ayə dəfn prosedurunun necə icra olunacağına dair mərhələli proseslərin olmadığını göstərir. Ayədə yalnız qarğanın torpağı qazıb cəsədi basdırdığı qeyd olunur. Bu, dəfnin sadə və təbii bir proses olduğunu ehtiva edir. Allahın tək hökmü torpağa basdırmaqdır və bu, mürəkkəb rituallar və ya əlavə prosedurlar tələb etmir.
Xurafatçıların “atalarından qalma” batil adətlərindən qalma cəsədin hazırlanması – cəsədin yuyulması, kəfənlənməsi və ya başqa şəkildə hazırlanması ayədə qeyd olunmur. Cənazə namazı və ya dualar – dəfn öncəsi və ya sonrası ediləcək dualar və ya cənazə namazı kimi rituallar ayədə yer almır. Qəbirin forması və ya istiqaməti – cəsədin hansı vəziyyətdə basdırılmalı olduğu (məsələn, qibləyə dönük olması) və ya qəbirin necə hazırlanmalı olduğu kimi təfərrüatlar ayədə yoxdur.
Cənazə basdırıldıqdan sonra ona Quran oxunması (xətm edilməsi) və məclislər toplayaraq insanlara ehsan verilməsi Quranda yoxdur. 3, 7, 40, 51, il kimi batil inanclar sadəcə öncəki batil dinlərdən qalma bidatlardır və İslamda yeri yoxdur. Bunlar hamısı islamı ticarətə çevirməyə çalışan din tacirlərinin uydurduqları batil xurafatlar və bidatlardır. Quran hökmünə görə geyimli halda sadəcə (kəfənə də gərək yoxdur), torpağa basdırılması yetərlidir. Daha sonra heç bir prosedurası yoxdur.
Ayrıca ayaq üstə duraraq üzü cəsədə namaz qılınması da həm namaz sayılmaz (çünki dəstnamaz almadan, səcdə və rüku etmədən namaz sayılmır), həm də Allahın bu barədə heç bir hökmü olmadığından Allah adına edilən böyük günah sayılır.
Qurana görə dəfn proseduru belə icra edilməlidir: Qəbir qazılmalı və cəsəd qazılmış qəbirə yerləşdirilməli və torpaqla örtülməlidir. Bu addımlar ayənin ehtiva etdiyi dəfn prosesinin əsasını təşkil edir. Allahın tək hökmü torpağa basdırmaq olduğu üçün yandırma kimi alternativ üsullar Qurana uyğun deyildir.
Maidə surəsi 31-ci ayəsi dəfnin əsas prinsiplərini təqdim edir və bu, Allahın yeganə hökmü kimi qəbul edilməlidir. Müasir dövrdə bəzi şəxslər yandırma kimi alternativ üsulların İslamda qəbul oluna biləcəyini iddia edirlər. Lakin ayədə torpağa basdırma üsulunu açıq şəkildə göstərdiyi və Quranda yandırma ilə bağlı heç bir təlimat olmadığı üçün bu üsul doğru deyildir. Allah tək hökm verəndir və Quranda dəfnin yalnız torpağa basdırmaqla icra ediləcəyini bildirmişdir.
Digər batil inanclardan islam məzhəblərinə daxil olan bidatların, məsələn cəsədin yuyulması, kəfənləmə və ya cənazə namazı kimi əlavə tətbiqlərin Quranda açıq şəkildə qeyd olunmadığını göstərir, lakin torpağa basdırma ilahi hökm kimi yetərli və açıqdır.
Quran insanın faniliyini unudub dünyəvi təmtəraq və öyünmə arxasınca getməsinin ölüm anına qədər davam edə bilən bir aldatma olduğuna diqqət çəkir. Təkasur surəsində bu acı həqiqətə işarə edilir.
Çoxluqla öyünmək sizin başınızı o qədər qatdı ki, hətta qəbirləri də ziyarət etdiniz. (Təkasur surəsi, 1-2)
Şöhrətpərəstlik halı bəzən insanların vəfat etmiş yaxınlarının məzarları vasitəsilə bir status yarışına girməsi şəklində təzahür edir. Məzarların təmtəraqlı daşlarla, qranit qayalarla bəzədilməsi, hətta xüsusi mənzərəli yerlərin seçilməsi, sanki qəbirdəki şəxsin bu dünyəvi ehtişamdan bir pay alacağı illüziyasını daşıyır; halbuki ölən şəxsin bundan nə anlayacağı məlum deyil.
Əslində isə bu, daha çox geridə qalanların öz eqolarını təmin etmə və ya ətraflarına bir mesaj vermə cəhdidir. Sanki qəbirdəki cəsəd bir durbinlə ətrafı, mənzərəni seyr edəcəkmiş kimi. Ancaq Quranın vurğuladığı kimi, insan nəticə etibarilə torpaq olub gedəcəkdir. Nə mənzərənin, nə də bəzəkli bir məzarın bir mənası qalmayacaqdır. Beləliklə, ölümə qədər davam edən bu cür dünyəvi öyünmə və şöhrətpərəstlik, əslində insanın nə dərəcədə boş və müvəqqəti həvəslər arxasınca qaça bildiyini göstərən, təfəkkür edilməli ilahi bir xəbərdarlıqdır.
Dəfn vaxtı, verilən ehsan və daha sonra məzarlara xərclənən pullar isə israf olduğuna görə ayrıca günahdır. Heç bir Allah rizası yoxdur bu işlərdə. Savab transferi də edilmir onsuzda, hər kəsin əməli özünə yazılar, əgər kimsə öz qohumunun axirətini düşünürsə diri ikən o adamın Quran əxlaqını yaşamasına təşviq etməlidir və edilən xeyriyyə işlərini də adamın özü, öz pulu ilə etməlidir. Öldükdən sonra artıq əməl dəftəri bağlandığına görə oraya heç nə əlavə ediləməz.
Ayrıca bəzi saxta islam “alim”ləri iddia edir ki, Allahın hökmlərini qarğadanmı öyrənəcəyik? Allah onların da cavabını Bəqərə surəsi, 26-cı ayəsində verir:
Şübhəsiz ki, Allah ağcaqanadı və (kiçiklikdə və ya böyüklükdə) ondan da üstününü misal verməkdən çəkinməz. İman edənlər onun Rəbbindən gələn bir həqiqət olduğunu bilirlər. İnkar edənlər isə: “Allah bu misalı verərək nə demək istəyir?” – deyirlər. Allah bununla (bu məsəllə) bir çoxlarını zəlalətə salar, bir çoxlarını da hidayətə yönəldər. O, bununla yalnız fasiqləri zəlalətə salar. (Bəqərə surəsi, 26)
Ayədə bizə bildirilən, Allaha həqiqi iman edən (ruh sahibləri) Qurandakı hər hökmə tabe olar amma ruhsuz ölü varlıqlarsa (fasiqlər) Quranı anlamadıqları kimi, eyni zamanda ayələrin hökmlərinə istehza edərlər və Allah da onları zəlalətə saldığını ayənin sonunda bizlərə bildirir.
