Allah Peyğəmbərimizə buyurur ki, Allahdan olan bir mərhəmət sayəsində onlarla mülayim davrandın. Əgər kobud, sərt olsaydın, ətrafından dağılıb gedərdilər. Buradakı “həlim davrandın” ifadəsinin dərin mənasını anlamaq lazımdır; bu, “sevgi dolu davrandın” deməkdir. Həlimlik sevginin özüdür. Qurani-Kərimin bütün məqsədi sevgiyə yönəlikdir.
“Rəhman və Rəhim” kimi sifətlər də əslində sevginin təzahürləridir. Allah qorxusunun məqsədi də sevgiyə zəmin yaratmaqdır. Allahdan qorxan bir insan sevginin bütün təməlini hazırlamış olur. Belə bir insan həm asanlıqla sevə bilər, həm də sevilə bilər. Allahdan qorxmayan birinin isə nə asanlıqla sevmək, nə də sevilmək qabiliyyəti olmaz. Çünki onda vəfa, sədaqət, səbir, bağışlamaq kimi xüsusiyyətlər olmaz.
“Əlhəmdulillah” (Allaha həmd olsun) deyərək həmd etmək belə bir sevgi ifadəsidir. “Ya Rəbbim, Sənə təşəkkür edirəm” deməyin kökündə sevgi dayanır. Əgər bu anlayışın içində sevgi olmasa, bütün mənasını itirər. Sevgi olduqda isə mənası tamamlanır. “Sənə şükür edirəm” demək, əslində, “Səni çox sevirəm, sevgimi Sənə ifadə edirəm, xoşbəxtəm” deməkdir. Xoşbəxtlik isə sevgidən yaranır.
“Gözünüz aydın olsun” ifadəsi və ya “Salam” kəlməsi də sevginin təzahürləridir. Salam “məndən sənə zərər gəlməz, səndən də mənə zərər gəlməz” mənasını daşıyır ki, bu da “rahat ol, xoşbəxt ol” deməkdir. Xoşbəxt olmaq isə sevinc içində olmaqdır və heç bir səbəb olmadan insan sevinə bilməz. Deməli, bütün kəlmələrin, bütün danışıqların kökündə, ən dərin nöqtəsində sevgi dayanır.
Bütün Qurana baxdıqda, tamamilə sevginin hakim olduğunu görmək mümkündür. Məsələn, İncildə sevgiyə çox geniş yer verilir. Quran isə sevginin təməlini hazırlayır. Quran Allah qorxusu, Allah sevgisi və cəhənnəm təhdidi ilə sevginin təməlini çox möhkəm bir quruluşa oturdur. İncildə birbaşa sevgidən bəhs edilirsə, Tövratda həm qorxudan, həm də sevgidən danışılır.
Allah qorxusu isə əslində Allahın sevgisini itirməkdən duyulan bir qorxudur və bütün sevginin ana strukturunu təşkil edir. Məhz Allah qorxusundan dolayı insan səbirli, şəfqətli, kömək sevər və əliaçıq olur. Bunlar isə sevginin əsas təməlini formalaşdırır.
Məsələn, birinə hədiyyə verdikdə və ya yoxsullara kömək etdikdə, onlar sizi sevər. Onların sizə qarşı ilk duyğusu sevgi olar. Hədiyyə alan birinin təşəkkür edərkən gözlərinin parlaması sevgidəndir. Peyğəmbərimizin “Hədiyyələşin, çünki bu, qarşılıqlı sevgini artırar” deməsinin məqsədi də sevgidir.
Quranda “insanlardakı haqlarından bağışlamaqla imtina edərlər” buyurulur ki, bunun da məqsədi yenə sevgidir. Bağışladığınız zaman sevginin qarşısındakı maneəni, divarı qaldırmış olursunuz. “Bağışlama yolunu tut, yaxşılığı əmr et və cahillərdən üz döndər” ayəsində də sevgi əsasdır. Bağışladıqda sevginin önündəki əngəl aradan qalxır.
“Yaxşılığı əmr et”dikdə sevgi artar və inkişaf edər. “Pislikdən üz çevir”dikdə isə insanın içini qaraldan və sevgini boğan təsirlərdən qorunaraq sevgini mühafizə etmiş olursan. Bütün sistem sevgi üzərində qurulub. Ona görə də birbaşa sevgini hədəf alan bir yanaşma, məntiq və ruh lazımdır. Quranın hansı ayəsini açsanız, məqsədin sevgi olduğunu görərsiniz.
“Sən pisliyi yaxşılıqla dəf et. O zaman səninlə arasında düşmənçilik olan kimsənin yaxın bir dosta çevrildiyini görərsən” ayəsində də məqsəd sevgidir. Dost, sevən insan deməkdir. Yaxşılıq etməklə sevginin qarşısındakı blok aradan qalxır və o insanı sevirsən. Münasibətlər qarşılıqlı mənfəətə, yəni eqoistliyə əsaslanarsa, orada sevgi olmaz. Həqiqi bağlılıq sevgi üzərində qurulmalıdır.
