İlahi vəhyin son və mükəmməl forması olan Qurani-Kərim, bəşəriyyət üçün zəruri olan bütün nümunələri özündə cəmləyən, tam və yetərli bir kitabdır. Belə ki, Uca Allah Rum surəsinin 58-ci ayəsində “Həqiqətən, Biz bu Quranda insanlar üçün hər cür məsəl çəkdik” buyuraraq bu həqiqəti açıq şəkildə bəyan etmişdir. Ayədə keçən “hər cür məsəl” ifadəsi heç bir istisnaya yer qoymadan dinin və həyatın əsas prinsiplərinin Quranda tam şəkildə mövcud olduğunu təsdiq edir.
Bu ilahi zəmanətə baxmayaraq, İslam dünyasının bir hissəsinin Quranı kifayət hesab etməyərək dinə hədis, adət-ənənə və əcdadların təcrübələri kimi bəşəri mənbələri daxil etməsi, dinin mahiyyətindən uzaqlaşılmasına və müsəlman cəmiyyətlərinin mövcud olduğu mənəvi və sosial böhrana zəmin hazırlamışdır. Allah, Ənkəbut surəsinin 51-ci ayəsində “Məgər onlara oxunan Kitabı sənə nazil etməyimiz onlara bəs etmirmi?” sualı ilə Quranın təkbaşına kifayət olduğunu şübhə altına alan zehniyyəti tənqid edir.
Müsəlman aləminin bu gün qarşı-qarşıya qaldığı parçalanma və zəifliyin təməlində Qurana tabe olmaq əmrinin tərk edilməsi dayanır. İlahi qanuna görə, bir cəmiyyət Allahın vəhyinə sadiq qaldığı müddətcə həlak edilməz. Əfqanıstan, İraq, Fələstin, Suriya və Liviya kimi coğrafiyalarda baş verən faciələr bu ilahi prinsipə məhəl qoyulmamasının konkret nəticəsidir. Bu vəziyyət, Quranın yerinə əcdadlardan miras alınan adət-ənənələrin qoyulmasının bir nəticəsidir.
Bəqərə surəsinin 170-ci ayəsi bu azğınlığı açıq şəkildə ortaya qoyur: “Onlara: “Allahın nazil etdiyinə tabe olun!” – deyildikdə, onlar: “Xeyr, biz atalarımızın getdiyi yola tabe olacağıq!” – deyirlər.” Halbuki əcdadların əməlləri xətadan uzaq deyil və vəhyin mütləq doğruluğu qarşısında bir meyar təşkil edə bilməz. Əsas olan xətasız olan Qurana tabe olmaqdır, xəta edə bilən əcdadların yoluna deyil.
Dinə sonradan edilən əlavələr, əslində Quranı dəyişdirmək və ya ona alternativ bir mənbə axtarmaq cəhdindən fərqlənmir. Yunis surəsinin 15-ci ayəsində münafiqlərin “Bundan başqa bir Quran gətir və ya onu dəyişdir” tələbi, bu gün Quranın yanına başqa avtoritetlər qoyanların zehniyyəti ilə paralellik təşkil edir. Bu əməl, Allahın kitabına qarşı hörmətsizlikdir.
Ali İmran surəsinin 78-ci ayəsi bu vəziyyəti belə təsvir edir: “Onlardan elə bir dəstə də vardır ki, oxuduqlarını Kitabdan hesab edəsiniz deyə, Kitabı oxuyarkən dillərini əyib-bükürlər. Halbuki bu, Kitabdan deyildir. Onlar: “Bu, Allah tərəfindəndir!” – deyirlər. Halbuki bu, Allah tərəfindən deyildir.” Qurandan olmayan hökmləri ayə kimi təqdim etmək və hədisləri Quranla eyni səviyyədə görmək bu ayənin əhatə dairəsinə daxil olan açıq bir yanlışlıqdır.
Allah dini insanlar üçün çətinləşdirməmiş, əksinə asanlaşdırmışdır. Qəmər surəsinin 17-ci ayəsində “Biz Quranı zikr etmək üçün asanlaşdırdıq” və Bəqərə surəsinin 185-ci ayəsində “Allah sizin üçün çətinlik deyil, asanlıq istər” buyurulur. Buna baxmayaraq, ənənəvi din anlayışı Quranda olmayan saysız-hesabsız qadağa və qaydalar əlavə edərək dini mürəkkəb və yaşanmaz bir hala gətirmişdir.
Nəhl surəsinin 116-cı ayəsi, “Diliniz yalana vərdiş etdiyi üçün “bu halaldır, o haramdır” deməyin” əmri ilə bu cür özbaşına hökm verməyi qəti şəkildə qadağan edir. Bu, Şura surəsinin 21-ci ayəsində qeyd edildiyi kimi, “Yoxsa onların, Allahın izin vermədiyi şeyləri onlar üçün dini hökmlər olaraq təyin edən şəriklərimi var?!” mənasını verir və Allaha din öyrətməyə cəhd etməkdir.
Hədid surəsinin 27-ci ayəsində zikr edilən və insanların sonradan uydurduğu “ruhbaniyyət” də bu cür bidatlara bir nümunədir. Nəticə etibarilə, müsəlmanların qurtuluşu və dirçəlişi, dinə sonradan daxil edilmiş bütün bidatları və adət-ənənələri tərk edərək, yeganə və kifayət edən rəhbər olan Quranın açıq-aydın və asanlaşdırılmış mesajına geri dönmələrinə bağlıdır.
