Evlilik insan həyatının ən dərin və məsuliyyətli bağlarından biridir. İki insanın bir araya gələrək həyatını, sevincini, kədərini, arzularını və çətinliyi bölüşməsi sadəcə bir müqavilə deyil, həm də mənəvi və əxlaqi bir vəd, bir “zəmanət”dir. Lakin bəzən həyatın gətirdiyi sınaqlar bu birliyi sona çatdırmağı zəruri edə bilər. Bu kimi hallarda, ayrılıq təkcə hüquqi bir proses deyil, həm də mənəvi bir imtahandır.
Bir insan həyat yoldaşından ayrıldıqdan sonra yeni bir evlilik qərarı verə bilər. Lakin bu mərhələdə Qurani-Kərim çox mühüm bir prinsip ortaya qoyur:
“Əgər bir qadının yerinə başqa bir qadın almaq istəsəniz, onlardan birinə çoxlu mehr vermiş olsanız da, ondan heç bir şeyi geri almayın! Böhtan ataraq və açıq-aşkar günah bir iş görərək onu geri mi alacaqsınız?!” (Nisa surəsi, 20)
Bu ayə, insanın keçmiş yoldaşına qarşı ədalətli davranmasının, onun ləyaqətini qorumasının vacibliyini açıq şəkildə bildirir. Çünki mehr, ev, pul və ya hər hansı bir maddi dəyər, evlilik münasibətinin içində verilmiş bir etimad göstəricisidir. Onu geri almağa çalışmaq, bu etimadı pozmaq və insanlıq dəyərinə kölgə salmaq deməkdir.
Allah növbəti ayədə bu mənəvi məsuliyyəti daha da gücləndirərək buyurur:
“Onu necə geri alarsınız?! Axı, (vaxtilə) bir-birinizlə yaxınlıq etmişdiniz və onlar sizdən möhkəm bir təminat almışdılar.” (Nisa surəsi, 21)
Bu ifadə, evlilikdə paylaşılan məhrəmliyin və qarşılıqlı güvənin önəmini vurğulayır. Artıq bir zamanlar sirdaş, dost və həyat yoldaşı olmuş bir insana qarşı hörmətsizlik göstərmək, o bağların mənəvi dəyərini görməzdən gəlməkdir. Belə bir davranış nə ədalətə, nə vicdana, nə də ilahi buyuruqlara sığar.
Ayrılıq, bir dövrün bitməsi demək olsa da, bu, qarşı tərəfin dəyərini sıfırlamaq anlamına gəlməməlidir. Əksinə, keçmişə hörmətlə yanaşmaq, insanın mənəvi böyüklüyünün göstəricisidir. Evlənərkən verilən “yaxşı gündə, pis gündə birlikdə olmaq” sözü, sadəcə bir nikah formulu deyil — bu, əslində iki insan arasında yaranmış dəyərli bir vəddir.
Bu səbəbdən ayrılıq zamanı qarşı tərəfə qarşı mənfi iddialar irəli sürmək, böhtan atmaq, ya da onun ləyaqətini alçaldacaq sözlər söyləmək, açıq-aşkar bir haqsızlıq və günah sayılır. Qurani-Kərim bu mövzuda da insanları ədalət və təmkinə çağırır.
Evlilik mövzusundakı ilahi sərhədlərin ən mühüm tərəflərindən biri də ailə bağlarının toxunulmazlığıdır. Qurani-Kərim açıq şəkildə bildirir:
“Keçmişdə olanlar istisna olmaqla, artıq atalarınızın evlənmiş olduğu qadınlarla evlənməyin! Həqiqətən, bu çox çirkin və iyrənc işdir, pis bir yoldur.” (Nisa surəsi, 22)
Bu ayə ailə münasibətlərinin və nəsil bağlarının təməlində duran ədəb və hörmət qaydasını müəyyən edir. Bir insanın atasının evlənmiş olduğu qadınla evlənməsi, yalnız hüquqi deyil, həm də mənəvi baxımdan qəbul edilməz sayılır. Bu cür davranış, ailə dəyərlərinə və cəmiyyətin mənəvi əsaslarına zərbə vurar.
Evliliyin sona çatması bir son deyil, bəzən yeni bir başlanğıcdır. Ancaq bu başlanğıcın sağlam, xeyirli və bərəkətli ola bilməsi üçün keçmişə hörmətlə yanaşmaq, ədalət və vicdanı qorumaq, qarşı tərəfə qarşı heç bir haqsızlığa yol verməmək əsas şərtdir.
İnsan, yalnız yeni bir həyat qurmaqla deyil, keçmişindəki davranışları ilə də mənəvi dəyərini müəyyənləşdirir. Buna görə, ayrılıq anında göstərilən ədalət, səbir və mərhəmət, bəzən birlikdə yaşanmış illərdən daha dəyərli bir imtahan olur.
