Həzrəti Mehdi, Axırzamanda göndəriləcəyi Peyğəmbərimiz (s.ə.v) tərəfindən müjdələnmiş olan, müsəlmanları zülm və çətinlik mühitindən qurtaracaq, yer üzündəki fitnələri ortadan qaldıracaq, bütün dünyaya barış, ədalət, bolluq, hüzur, xoşbəxtlik və rifah gətirəcək müqəddəs bir şəxsdir. Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-dən çatdırılan səhih rəvayətlərə görə hz. Mehdi, müxtəlif xurafatlarla, batil inanc və tətbiqlərlə əslindən uzaqlaşdırılmış olan dini özünə çevirəcək, hz. İsa ilə görüşəcək, Allahın icazəsiylə yeganə haqq din olan İslamı yer üzünə məskun edəcəkdir.
Mehdiyyət mövzusu İslam tarixində hər dövrdə əhəmiyyətli bir yer tutmuşdur. Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in çox saydakı hədisində, adıyla, xüsusiyyətləriylə, köməkçiləriylə, dövrünün xüsusiyyətləriylə və edəcəyi işlərlə ətraflı olaraq təsvir edilən hz. Mehdinin gələcəyinə dair müxtəlif Quran ayələrində də işarə olaraq müjdələr vardır.
Bütün əhli sünnə alimləri, hz. Mehdinin Axırzamanda gələcəyi mövzusunda ittifaq halındadırlar. Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in müjdələdiyi bu şəxsin gələcəyi və İslam əxlaqını yer üzünə hakim edəcəyi haqqında, mötəbər İslam alimləri arasında heç bir fikir ayrılığı yoxdur.
Peyğəmbərimizin Hz. Mehdi Haqqındakı Hədisləri “Təvatür” Dərəcəsindədir
Hədis imamları hz. Mehdi haqqındakı hədislərin “mütəvatir” olduğunu bildirmişlər. Bunun mənası budur: Mehdiyyət haqqında yazılan hədislər, bu mövzuda yalan danışmağı texniki olaraq mümkün olmayan kəslərdən, bir çox fərqli kanal vasitəsiylə hədis alimlərinə çatmışdır. “Təvatür”, söz mənası olaraq “qüvvətli xəbər, içində yalan ehtimalı olmayan və bir camaata söykənən qüvvətli xəbər” deməkdir. (Büyük Lugat-Tür-Dav, 3003) Hədis alimlərə görə; bir xəbər bir çox insan tərəfindən rəvayət edilmişsə və bu ravilərin bir yerə gəlib, xəbər uydurmaları, vəziyyətləri etibarı ilə mümkün deyilsə buna “mütəvatir” xəbər deyilər. Bir çox İslam alimi, Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in hz. Mehdi ilə əlaqədar hədislərinin mütəvatir olduğunu bildirmişdir.
Həmçinin dinimizdə çox əhəmiyyətli bir qaynaq olaraq qəbul edilən “Kutubu Sittə”də də hz. Mehdi haqqında bir çox “səhih” hədis vardır. Kutubu Sittə xaricindəki digər hədis qaynaqlarında da mehdiyyətlə əlaqədar bir çox səhih rəvayət nəql edilir. Alimlərimizin, səhih və mütəvatir hədisləri rədd etmənin, Peyğəmbər (s.ə.v)-in sözünü rədd etmək mənasını verəcəyi istiqamətindəki ifadələri də diqqətə alındığında, mehdiyyət inancının dinimizdəki yeri və əhəmiyyəti daha yaxşı aydın olar.
Hz. Mehdi, əsrlərdir İslam ümməti tərəfindən gözlənilir. Ancaq gərək keçmiş alimlərin izah və şərhlərindən, gərəksə dövrümüzdə və yaxın keçmişdə yaşayan İslam alim və mütəfəkkirlərinin şərhlərindən və təriflərindən hz. Mehdinin çıxışının yaşadığımız dövrə aid olduğu aydın olur. Necə ki, rəvayətlərdə hz. Mehdinin çıxış əlaməti olaraq bildirilən hadisələrin bir çoxunun eynilə və qısa aralıqlarla ard-arda reallaşması, bu böyük şəxsin vəzifəyə başlamasının yaxın olduğunun, bəlkə də başlamış olduğunun açıq bir göstəricisidir. Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in mütəvatir və səhih hədislərində açıq şəkildə xəbər verilən və bir çox İslam aliminin əsərlərində ətraflı olaraq ələ aldıqları mehdiyyət mövzusunda, İslami ədəbiyyatda bir çox rəvayət və şərh vardır. Bunlardan bəzilərini belə sıralaya bilərik:
İbni Hacər Askalani Fethül-Baridə; Mehdinin bu ümmətdən olacağı və hz. İsa (ə.s)-ın onun arxasında namaz qılacağına dair hədislər təvatür etmişdir, deyər. Şevqani də İsanın enəcəyinə dair hədislərin sayının 29-a çatdığını söyləyərək, bunları bir-bir nəql etmiş və sonunda: “Bizim nəql etdiyimiz hədislər görüldüyü kimi təvatür həddinə çatdı. Bu bəyanımızla bu nəticəyə gəlinir ki, gözlənilən Mehdi haqqındakı hədislər, Dəccal haqqında hədislər və İsanın enməsinə dair hədislər mütəvatirdir” demişdir. (Sünəni İbni Macə, 10/338)
Mehdinin gələcəyinə dair olan səhih hədislər təvatür xüsusiyyətini daşımaqdadır. (Qiyamət əlamətləri, səh. 193)
Onların zənninə görə, Mehdi vəfat etdi; keçdi getdi… Halbuki, bu babda (mövzuda) gələn səhih hədisi-şəriflər məşhurdur. Hətta təvatürü mənəvi dərəcəsində olub, taifinin sözlərini təkzib edir. (Məktubatı Rəbbani, 2/250)
Mehdinin gələcəyinə dair Rəsulallah (s.ə.v)-dən təvatür səviyyəsində bir çox hədis rəvayət edilmişdir… (əbul-Həsən Məhəmməd ibn Həsən əl-Überi Sicistani, Menakıbüş-Şafii/Dr.G.Hüseyin Tacirineseb, Mehdilik və İmam Mehdi, səh. 88 və 405)
Mehdinin varlığı və Axırzamanda zühur edəcəyi, Peyğəmbər ailəsindən və Fatimə oğullarından olması, təvatür ölçüsünə çatan hədislərlə açıqlanmışdır və bu hədisləri inkar etmənin heç bir mənası yoxdur… Təvatür ölçüsünü aşan, doğru və açıq hədislərdə, Mehdinin Fatimə soyundan olub, dünya sona çatmadan zühur edəcəyi, zülm və haqsızlıqla dolmuş olan dünyaya, ədalət və haqlılıq gətirəcəyi, onun zamanında İsa Məsihin göydən enəcəyi və onun öndərliyində namaz qılacağı sübut edilmişdir. (Şərif Məhəmməd ibn Rəsul Bərazənci Medeni, əl-işae, səh. 184 və 305 / Mehdilik və İmam Mehdi, səh. 328)
Qiyamət gününün ən böyük əlamətlərindən biri də, haqqında təvatür dərəcəsini aşacaq dərəcədə hədis olan bir insanın zühur edəcəyidir. Bir çox hədis hafizləri, Mehdinin peyğəmbər soyundan olduğunu qəbul etmişlər, belə mütəvatir bir mövzuya arxa çevirmək doğru olmaz. Haqq əhlinin inancına görə, Mehdi İsa Məsihdən ayrıdır. Mehdi, Məsihdən əvvəl zühur edəcək. Bu mövzu sünni alimləri arasında, onların inancından sayılacaq qədər məşhurluq qazanmışdır. (Şəmsəddin Məhəmməd ibn Əhməd Sefareyni, Levaihül-Envarül Behiyye şəhəri, cild 2, səh. 74-76-86-dan xülasə)
Məhəmməd ibn Əli Şevkani, “et-Tavzih…” adlı kitabında belə söyləmişdir: … Bunlar (Mehdi, Dəccal və Məsih ilə əlaqədar rəvayətlər) heç şübhə yox ki, mütəvatir hədislərdir, Peyğəmbərin buyruğu hökmündədir… Buna görə, Dəccal və Məsih haqqındakı rəvayətlər mütəvatir olduğu kimi Mehdi haqqındakılar da mütəvatirdirlər… (Muhib ibn Saleh əl-Bureyni, Ikdüd-Dürer fi Ahbaril-Muntazar, səh. 14-15 / Əbu Tayyib Məhəmməd Sıddık Kunuci, əl-İzaetü. səh. 95 və 130 / Mehdilik və İmam Mehdi səh. 329)
Mehdi haqqındakı hədislər, mənəvi təvatür ölçüsünü keçmiş, inkar edilmələrinin bir mənası yoxdur. (Şeyx Həsən Advi Hamzavi, Meşarikül-Envar, F. 2, səh. 115 / Mehdilik və İmam Mehdi səh. 329)
… Mehdi haqqındakı hədislər təvatür ölçüsündən çoxdur. “Sünən”, “Mesned” və “Mucem” kitablarında mövcuddur. (M. Sıddık ibn Həsən Kunuci, əl-İzaetü… səh. 94)
Yuxarıda adlarını verdiyimiz qaynaqlar xaricində bir çox insan daha saysız əsərində, hz. Mehdi haqqında hədislərin təvatür dərəcəsində olduğunu açıqlamışlar. Bu İslam alimlərindən bəziləri və bu mövzuda şərh etdikləri əsərləri bunlardır:
Əbu Abdullah Məhəmməd ibn Yusif Gənci Nufeli, əl-Bəyan fi Ahbari Sahibik-Zaman, səh. 126
Şəmsəddin Məhəmməd ibn Əhməd Kurtubi, et-Tezkiretü fi Ahvalil-Mevta və Ümid edəril-axirəti, səh. 710
İbni Kayyim Cavziye Məhəmməd ibn Əbi Bəkr Dımışki, əl-Menarül-Münif, səh. 142
Şəhabəddin ibn Həcər Əhməd ibn Əli Askelani, Tahzib et-Tahzib, cild 9, səh. 126
Cəlaləddin Əbdürrəhman Suyuti, Arfül-Verdi, eki əl-Havi Lilfetavi, cild 2, səh. 165
Əbul-Abbas ibn Həcər Əhməd ibn Məhəmməd Haytemi, Sevaikül-Muhrika, səh. 99 / əl-Kavlül Müxtəsər, səh. 23
Şərif Məhəmməd ibn Rəsul Bərazənci Mədəni, əl-İşae, səh. 147, 185
Şəmsəddin Məhəmməd ibn Əhməd Sefarini, Levaihül-Envaril-Bəhiyyə, cild 2, səh. 89 / Əhvalı Yevmül-Qiyamət, səh. 33
Məhəmməd ibn Əli Sabban Mısri, İsafur-Rağibin, Nurul-Ebsar haşiyəsində mətbu səh. 192 Sevaikül-Muhrikadan nəql edərək.
Mömin ibn Hasan Mümim Şeblanci, Nurul-Ebsar, səh. 189
Məhəmməd Sedik Həsən Kunuci Buxari, əl-İzae, səh. 120
Məhəmməd ibn Cəfər İdrisi Ketanı, Nzmül-Mütenasır Fil-Hadisil-Mütəvatir, səh. 145
Əbul-Feyz Əhməd ibn Məhəmməd Ğumari, İbrazül Vehmil-Meknun, səh. 3-4
Abdülmuhsin ibn Məhəmməd Abbad, Mecceletül-Camiatül-İslamiyyə, sayı 3, səh. 598
İslam Alimlərinin Hz. Mehdinin Gəlişi İlə Əlaqədar İzahları
Bir çox böyük İslam alimi Axırzamanda hz. Mehdinin gəlişində heç bir şübhə olmadığını ifadə edən şərhlər etmişdir. Bunların arasında ən məşhurlarından biri Muhyiddin Ərəbidir. Futuhatı Məkkiyə adlı əsərində Muhyiddin Ərəbi belə deyir:
Şübhəsiz ki, yer üzü zülm və haqsızlıq ilə dolduğu sırada Allahın xəlifəsi qiyam edəcək, yer üzünü ədalət və bərabərliklə dolduracaq… Ümumi qazancı xalq arasında bərabər olaraq paylaşdıracaq, xalqa ədalətlə hökm edəcək və anlaşılmazlıqlarda hakimlik edəcək… Allah onun işini bir gecədə nizama qoyacaq, zəfər həmişə onun qarşısında gedəcək… Ayağını Peyğəmbərin ayağının yerinə qoyacaq (onun izində gedəcək) və heç bir zaman azmayacaq… Dağınıq dinləri (batil inancları) ortadan qaldırıb, yalnız haqq dini hakim edəcək… (Muhyiddin Ərəbi, əl-Futuhat Əl Məkkiyə, 366-cı bab, cild 3, səh. 327-328)
Bu mövzuda şərh edən bir başqa insan isə misirli məşhur yazıçı Şeyx Mənsur Əli Nasifdir. Bir əsərində Mehdilik inancını bu şəkildə təsvir edir:
Əhli Beytdən Mehdi adında bir şəxs mütləq zühur edəcək, İslam torpaqlarına hakim olacaq, müsəlmanlar onu izləyəcək və o, müsəlmanlar arasında ədalətlə, haqqaniyyətlə davranacaq, dini möhkəmlədəcək. Ondan sonra Dəccal ortaya çıxacaq və Məsih (hz. İsa) enərək Dəccalı öldürəcək və ya öldürülməsində Mehdiyə kömək edəcək. (ət-Tacül-Camiü Lil-Usul, cild 5, səh. 341)
Misir əl-Əzhər Universiteti İnanclar Kürsüsündə müəllim olan yazar Seyid Sabiq isə, İslam Konfransı tərəfindən seçilmiş bir kitab olaraq nəşr olunan “el-Akaidül İslamiyye” (İslam əqidəsi) adlı kitabında hz. Mehdinin gəlişi ilə əlaqədar bu açıqlamanı edir:
Mehdi haqqında sözün əsli budur ki; O, zamanın sonunda, çox yaxında zühur edəcək… Yer üzü zülm və haqsızlıqla dolmuş ikən, o, ədalət və haqqaniyyətlə dolduracaq. O şübhəsiz surətdə İslam qanununu ortaya qoyacaq və köhnəldilmiş olan Peyğəmbər sünnəsini canlandıracaq. (əl-Akaidül-İslamiyyə, səh. 250)
Aləddin Əli ibn Hişam Muttaki Hindi də, “ər-Rəddi” adlı kitabında belə demişdir:
Allahın rəhməti sənə olsun bil ki; vəd edilən Mehdinin yaranmasında heç şübhə yoxdur. Üç yüz hədis və əsərlə hətta daha çoxu ilə bu sübut edilmişdir. (Casim Mühelhil, əl-Burhan, cild 1, səh. 339 / Mehdilik və İmam Mehdi, səh. 328)
Məşhur İslam alimlərinin, bu açıqlamalarla yanaşı, hz. Mehdinin gəlişi ilə əlaqədar mövzuların əhli sünnə inancı olduğuna dair də ətraflı şərhləri mövcuddur. Bu şərhlərdən bir neçəsini belə sıralamaq mümkündür:
Əbu Məhəmməd Həsən ibn Əli əl-Bərbəhari Hənbəli “Şərhüs-Sünnət” adlı kitabında əhli sünnə inanclarını sıralayaraq belə yazır: “…Və Məryəm oğlu İsanın göydən enəcəyinə, Dəccalı öldürəcəyinə və Məhəmməd (s.ə.v) oğullarından Qaimin (Mehdi) arxasında namaz qılacağına inanmaq.” (Casim Mühelhil, əl-Burhan…, cild 1, səh. 426)
Doğru hədislərə söykənən, qəti olaraq inanılan bir mövzu da (zühur edəcək olan) Mehdinin varlığıdır. Onun zamanında Dəccal və Məsih də ortaya çıxacaq. (İbni Həcər, Əhməd ibn Məhəmməd Haytəmi Şafisi, əl-Kavlül-Muhtasar fi Əlamatil Mehdiyyül-Muntazar, səh. 74)
Əbul-Eşbal Əhməd Məhəmməd Şakir “Şərhi Müsnədi İmam Əhməd” adlı kitabında: Bir çox səhabədən doğru sənədlərlə çatan doğru sünnəyə görə: (Mehdiyə inanmaq) sübut edilmiş, bunun doğruluğundan şübhə etmək kimsənin həddində deyil. (Casim Mühelhil, əl-Burhan… Müqəddiməsi, cild 1, səh. 343)
Demək ki, Mehdinin zühur edəcəyinə inanmaq vacibdir, ona inanmaq Peyğəmbər (s.ə.v)-ın buyruğunu təsdiqləmək üçün lazımlıdır. Necə ki, bu mövzu əhli sünnə inanc kitablarında yazılmış və sübut edilmişdir. (Ebul-Feyz Əhməd ibn Məhəmməd Ğumari Şafisi, İbrazül-Vəhmül-Məknun, səh. 3-4)
İslam alimlərinin hz. Mehdinin gəlişi və edəcəkləri haqqındakı hədislər ilə əlaqədar etdikləri bu izahlar şübhəsiz son dərəcə əhəmiyyətlidir. Ancaq daha da əhəmiyyətlisi Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in Axırzaman və hz. Mehdi ilə əlaqədar hədislərinin indiki vaxtda tək-tək və bir-bir ard-arda reallaşmasıdır. Şübhəsiz bu hadisələrin Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in bir möcüzəsi olaraq reallaşması, düzgün olması üzərində hər hansı şübhəyə imkan vermir.
Mehdi Mövzusunun Qaynağı Nədir?
Mehdiyyət mövzusu İslam tarixində hər dövrdə əhəmiyyətli bir yer tutmuşdur. Bir çox İslam alimi, tarixçi və araşdırmaçı hz. Mehdi haqqında əsərlər qələmə almış, ya da əsərlərində mehdiyyət mövzusuna əhəmiyyətli bir yer ayırmışdır. Bu əsərlər araşdırıldığında, mehdiyyət mövzusunun müzakirəyə yer buraxmayacaq dərəcədə qətilik göstərdiyi, hər ağıl və vicdan sahibi müsəlman tərəfindən rahatlıqla aydın ola bilər. Bütün əhli sünnə alimləri hz. Mehdinin Axırzamanda gələcəyi mövzusunda ittifaq halındadırlar.
Hz. Mehdi ilə əlaqədar hansı etibarlı qaynaqlarda hədislər rəvayət edilmişdir?
1) Tirmizinin Sünənində 3 ədəd,
2) Əbu Davudun Sünənində 8 ədəd,
3) İbni Macənin Sünənində 8 ədəd,
4) Əhməd ibn Hənbəlin Müsnədində 12 ədəd,
5) Abdülrəzzak ibn Hemmamın əl-Musannefində 8 ədəd,
6) İbn Əbi Şeyxənin əl-Musannefində 14 ədəd,
7) İbn Hibbanın Səhihində 7 ədəd,
8) Heyseminin Zevaidində 20 ədəd,
9) Suyutinin Camius Sağırında 8 ədəd,
10) əl-Muttaki el-Hindinin Kenzül Ummalında 59 ədəd,
11) Hakimin Müstedrekində 12 ədəd,
12) Deyleminin əl-Firdevsində 7 ədəd,
13) Darekutninin Sünənində 1 ədəd olmaq üzrə, bu qaynaqlarda hz. Mehdi ilə əlaqədar cəmi 159 etibarlı hədisi-şərifdir.
Həmçinin böyük İslam alimlərindən, İbn Kəsir 3, Hafiz Busuri 2, Zehebi 5, Munziri 1, Azimabadi 6, Elbani 6 etibarlı hədisi-şərifə əsərlərində yer vermişlər.
Bunlar hz. Mehdi ilə əlaqədar hədislərin olduğu etibarlı qaynaqların yalnız bir qısmidir. Bunların xaricində də daha bir çox etibarlı qaynaqda hz. Mehdi mövzusundakı hədislər və şərhlər vardır.
Hz. Mehdinin Mütləq Çıxacağını Bildirən Hədislər Hansılardır?
Hz. Mehdinin Axırzamanda mütləq çıxacağını bildirən hədislərdən bəziləri bunlardır:
Əgər dünyadan bir gün belə qalsa, Allah, o (hz. Mehdi) idarəni ələ alana qədər o günü uzadar. (Kitab-ül Burhan Fi Əlamət-el Mehdiyy-il Axırzaman, səh. 10)
Əgər dünyadan bir gecə belə qalsa, Allah onu uzadar və Əhli Beytimdən birini (hz. Mehdi) məlik edərdi. (Kitab-ül Burhan Fi Əlamət-el Mehdiyy-il Axırzaman, səh. 10)
Ümmətim arasında Mehdi gələcəkdir… Ümmətim onun zamanında yaxşı və pisin, bənzəriylə nemətlənmədiyi bir nemətlə nemətlənəcək, səma üzərlərinə bol yağış yağdıracaq, ərz bitkisindən heç bir şey saxlamayacaq. (Kitab-ül Burhan Fi Əlamət-el Mehdiyy-il Axırzaman, səh. 9)
Dünyadan bir gecə belə qalsa, Allah o gecəni uzadar və Əhli Beytimdən biri gələrək dünyaya hakim olardı. Onun adı adıma, atasının adı atamın adına uyğundur. Daha əvvəl yer üzü necə zülmlə doldusa, o, onu ədalətlə dolduracaq. (Kitab-ül Burhan Fi Əlamət-el Mehdiyy-il Axırzaman, səh. 11)
