Tarixi qaynaqlara görə hz. Məryəm, əvvəlki hissələrdə üzərində durduğumuz bütün anarxiyanın yaşandığı, Roma İmperatorluğunun zülmünün davam etdiyi və yəhudilərin Məsihin gəlişini səbirsizliklə gözlədikləri bir zamanda dünyaya gəlmişdir. Hz. Məryəm, Allahın aləmlər üzərinə seçib üstün etdiyi bir soydan, İmran ailəsindən gəlir (Ali İmran surəsi, 33).
Allah, İmran ailəsini aləmlərə üstün etdiyi kimi, bu ailəyə mənsub olan hz. Məryəmi də seçmiş, təmizləmiş və onu aləmlərin qadınlarına üstün etmişdir. Quranda belə bildirilir:
Bir zaman mələklər dedilər: “Ey Məryəm! Həqiqətən, Allah səni seçdi, təmizlədi və seçib aləmlərin qadınlarından üstün etdi. Ey Məryəm! Rəbbinə itaət et, səcdə qıl və rükuya gedənlərlə birlikdə rükuya get!” (Ali İmran surəsi, 42-43)
İmran ailəsi, Allaha iman edən, hər işlərində Onun razılığını qazanmağa çalışan və Onun qoyduğu sərhədləri diqqətlə qoruyan, ətraflarında da bu xüsusiyyətləriylə tanınan bir ailədir. İmranın zövcəsi, hz. Məryəmə hamilə qaldığını öyrəndiyi zaman, dərhal Allaha yönəlib dua etmiş və doğuracağı uşağı Allaha həsr etmişdi. Doğan qız uşağına qoyduğu Məryəm adı da onun Allaha olan könüldən təslimiyyətinin bir işarəsidir. Məryəm “abidə” yəni “Allaha davamlı ibadət edən kimsə” mənasını verən bir sözdür. Bu mövzu Quranda belə xəbər verilir:
Bir zaman İmranın arvadı demişdi: “Ey Rəbbim! Mən bətnimdəkini Sənə qul olmaq üçün nəzir etdim. Məndən qəbul et! Həqiqətən, Sən Eşidənsən, Bilənsən”. Ondan azad olduğu zaman demişdi: “Ey Rəbbim! Mənim qızım oldu” – Allah onun nə doğduğunu daha yaxşı bilirdi, – “axı oğlan qız kimi deyildir. Mən onun adını Məryəm qoydum, onu və onun nəslini lənətlənmiş şeytandan qorunmağı Sənə həvalə edirəm”. (Ali İmran surəsi, 35-36)
Allah, hz. Məryəmin anasının onu “hər cür asılılıqdan azadlığa qovuşdurulmuş olaraq Allaha həsr etdiyini” bildirir. Bu ifadənin ərəbcəsində keçən “muharreren” sözü, “yalnız axirət işləriylə məşğul olan, dünya ilə maraqlanmayan, Allaha davamlı ibadət edən, Allahın məbədinə xidmət edən, ixlaslı şəkildə ibadət edən, ibadətində dünya məqsədi olmayan adam” mənalarını verir. Həqiqi mənada azadlıq, insanın yalnız Allaha qulluq edib, Ona təslim olması, varlıqlara ya da bəzi dəyərlərə qulluq etməkdən tamamilə xilas olmasıyla əldə edilə bilər. Məhz İmranın xanımı da, hz. Məryəmin yalnız Allaha qulluq edən, insanların razılığından tamamilə uzaqlaşmış bir insan olmasını Allahdan diləmişdir.
Hz. Məryəm dünyaya gəldiyində, İmranın zövcəsi həm hz. Məryəmi, həm də ondan törəyəcək olan soyu şeytanın şərindən qoruması üçün Allaha dua etmişdir. Allah, İmranın zövcəsinin bu səmimi yönəlişini qəbul etmiş və duasına qarşılıq olaraq, doğurduğu uşağa üstün əxlaq vermişdir. Quranda, hz. Məryəmin, Allahın qoruması altında nə qədər diqqətlə yetişdirildiyinə: “Bunun üzərinə Rəbbi (Məryəmi) yaxşı qəbul etdi, onu gözəl bir fidan kimi böyütdü və Zəkəriyyaya tapşırdı…” (Ali İmran surəsi, 37) ayəsiylə xüsusi olaraq diqqət çəkilmişdir.
Ey Kitab əhli! Dininizdə ifrata varmayın və Allah barəsində yalnız həqiqəti deyin. Məryəm oğlu İsa Məsih ancaq Allahın elçisi, Onun Məryəmə göndərdiyi “Ol!” kəlməsi və Onun tərəfindən göndərilən bir ruhdur. Allaha və Onun elçilərinə iman gətirin və: “Tanrı üçdür!” deməyin. Batil əqidənizə son qoyun! Bu sizin üçün xeyirli olar. Həqiqətən, Allah Tək İlahdır! O, pakdır, müqəddəsdir, övladı olmaqdan uzaqdır. Göylərdə və yerdə nə varsa, Ona məxsusdur. Qoruyan olaraq Allah yetər. (Nisa surəsi, 171)
Hz. Zəkəriyya Allahın, saleh bir qul olduğunu, hidayətə çatdırdığını, aləmlərə üstün etdiyini və düz yola yönəltdiyini bildirdiyi peyğəmbərlərdəndir. Allah Quranda bu müqəddəs insandan təriflə bəhs etmiş, gözəl əxlaqına diqqət çəkmişdir. (Ənam surəsi, 85-87) Hz. Məryəmin məsuliyyətini boynuna götürən hz. Zəkəriyya (ə.s), onun həyatındakı möcüzəvi hadisələrə şəxsən şahid olmuş, Allahın hz. Məryəmi xüsusi olaraq seçmiş olduğunu anlamışdır. Məsələn, tək başına davamlı ibadət edən hz. Məryəmin yanına gedən hz. Zəkəriyya (ə.s), onun yeməyini hər vaxt yanında hazır olaraq görmüşdür. Bu mövzu Quranda bu şəkildə xəbər verilmişdir:
… Zəkəriyya hər dəfə onun yanına ibadətgaha daxil olduqda, onun yanında ruzi olduğunu görərdi. O dedi: “Ey Məryəm! Bu, sənin üçün haradandır?” Məryəm dedi: “Bu, Allah tərəfindəndir. Həqiqətən, Allah istədiyi kimsəyə hesabsız ruzi verir” (Ali İmran surəsi, 37)
Hz. Məryəm, yaşadığı cəmiyyətdə, həm ailəsinin, həm də özünün Allaha olan bağlılığı və səmimiyyətiylə tanınan bir adam olmuşdur. Quranda açıqca ifadə edilən xüsusiyyəti isə iffətidir. Bu mövzu Təhrim surəsində bu şəkildə keçir:
Həmçinin ismətini qoruyan İmran qızı Məryəmi də misal çəkdi. Biz ona paltarının yaxasından Öz ruhumuzdan üfürdük. O, Rəbbinin Sözlərini və Onun Kitablarını təsdiq etdi və itaət edənlərdən oldu. (Təhrim surəsi, 12)
Hz. Məryəmin Cəbrayıl ilə görüşməsi
Allah, hz. Məryəmin həyatının müxtəlif dövrlərində bir çox möcüzəvi hadisə yaratmışdır. Bunlardan biri də Cəbrayıl ilə görüşməsidir. Hz. Məryəm həyatının müəyyən bir dövründən sonra yaşadığı cəmiyyətdən və ailəsindən uzaqlaşaraq, şərq tərəfində bir yerə çəkilmişdir. Burada Cəbrayıl hz. Məryəmə “insan” şəklində görünmüşdür. Bu möcüzəvi hadisə Quranda bu şəkildə xəbər verilir:
Kitabda Məryəmi də yada sal. O zaman o, ailəsindən ayrılıb şərq tərəfdə olan bir yerə çəkilmiş və ibadət vaxtı onlardan gizlənmək üçün pərdə tutmuşdu. Biz Öz Ruhumuzu (Cəbraili) onun yanına göndərdik. O, Məryəmin qarşısında kamil bir insan surətində peyda oldu. Məryəm dedi: “Mən səndən Mərhəmətli Allaha sığınıram! Əgər müttəqisənsə, mənə toxunma”. (Məryəm surəsi, 16-18)
Hz. Məryəm qarşısındakı adamın Cəbrayıl olduğunu ilk başda bilmirdi. Bu səbəblə də tanımadığı bir adamla qarşılaşdığını düşündüyü üçün dərhal Allaha sığınmış və özünün Allahdan qorxan, iman edən bir mömin olduğunu ifadə etmişdir. Bu sözləri hz. Məryəmin Allah qorxusunu, iffətinə olan düşkünlüyünü və təqva sahibi bir qul olduğunu açıqca ortaya qoyur. Bunun üzərinə Cəbrayıl özünü tanıtmış, Allahın vəzifələndirdiyi bir elçi olduğunu və ona Allahdan bir müjdə ilə gəldiyini bildirmişdir:
Mələk dedi: “Mən sənə ancaq pak bir oğlan bəxş etmək üçün Rəbbinin elçisiyəm”. (Məryəm surəsi, 19)
O zaman mələklər dedilər: “Ey Məryəm! Həqiqətən, Allah səni Öz tərəfindən, adı Məryəm oğlu İsa Məsih olan bir kəlmə ilə müjdələyir. O, bu dünyada və axirətdə şan-şöhrətli və Allaha yaxınlaşdırılmışlardan olacaqdır. (Ali İmran surəsi, 45)
Onların ardınca Məryəm oğlu İsanı özündən əvvəlki Tövratı təsdiqləyici olaraq göndərdik. Ona içərisində hidayət və nur olan, özündən əvvəlki Tövratı təsdiqləyən, müttəqilər üçün doğru yol göstəricisi və öyüd-nəsihət olan İncili verdik. (Maidə surəsi, 46)
Bu əhəmiyyətli müjdəni alan hz. Məryəm, özünə heç bir insan toxunmadığı halda necə bir uşağı ola biləcəyini anlamaq üçün Cəbrayıla bu sualı vermişdir:
Məryəm dedi: “Mənə bir insan toxunmadığı və özüm də zinakar olmadığım halda, necə mənim övladım ola bilər?” Mələk dedi: “Bu belədir, lakin Rəbbin buyurdu: “Bu, Mənim üçün asandır. Biz onu insanlar üçün bir möcüzə və Öz tərəfimizdən bir mərhəmət edəcəyik. Bu, hökmü verilmiş bir işdir””. Məryəm uşağa qaldı və bətnindəki ilə birlikdə gedib uzaq bir yerə çəkildi. (Məryəm surəsi, 20-22)
Məryəm dedi: “Ey Rəbbim! Mənə bir insan toxunmadığı bir halda necə övladım ola bilər?” Allah dedi: “Allah beləcə istədiyini yaradır. O, bir işin olmasını istədikdə ona ancaq “Ol!” – deyir, o da olur”. (Ali İmran surəsi, 47)
Cəbrayıl isə onun bu sualı qarşısında Allahın gücünün hər şeyə çatacağını, bir işə yalnız “Ol” deməsiylə onun dərhal olacağını söyləmişdir. Beləcə hz. Məryəm, özünə heç bir insan əli dəymədən, Allahın diləməsiylə hz. İsa (ə.s)-a hamilə qalmışdır. Onun hamiləliyi dünyadakı bütün səbəblərdən müstəqil olaraq, möcüzəvi şəkildə reallaşmışdır. Rəbbimizin bildirdiyi kimi, Cəbrayılın müjdəsinin ardından hz. Məryəm, kimsəsiz bir bölgəyə çəkilmişdir. Allah bu dövrdə də hz. Məryəmi hər yöndən dəstəkləmiş, bir insanın hamiləlik dövrü boyunca psixoloji və fiziki baxımdan ehtiyacı ola biləcək hər cür dəstək və imkanı onun üçün yaratmışdır. Onu kimsəsiz bir bölgəyə yerləşdirərək, bu vəziyyəti qavraya bilməyəcək insanların maddi və mənəvi baxımdan verəcəkləri hər cür narahatlığın da qarşısını almışdır.
Xurma ağacının gövdəsini özünə tərəf silkələ ki, üstünə yetişmiş, təzə xurma tökülsün. Ye, iç, gözün aydın olsun!.. (Məryəm surəsi, 25-26)
Hz. İsa (ə.s)-ın doğumu
Allah, Quranda hz. İsa (ə.s)-ın doğumundan ölümünə qədər hər mövzuda, digər insanlardan çox fərqləndiyinə diqqət çəkmişdir. Hər şeydən əvvəl hz. İsa (ə.s), bilinən səbəblərin uzaq yaradılışla doğulmuş və atasız olaraq dünyaya gəlmişdir. Allah, o doğulmadan əvvəl, bir çox xüsusiyyətini və onu insanlar üçün bir Məsih olaraq göndərdiyini mələkləri vasitəsilə anası hz. Məryəmə bildirmişdir. Hz. İsa (ə.s)-ın bu seçilmiş xüsusiyyətlərindən biri, “Allahın sözü” olaraq bildirmiş olmasıdır:
… Məryəm oğlu İsa Məsih ancaq Allahın elçisi, Onun Məryəmə göndərdiyi “Ol!” kəlməsi və Onun tərəfindən göndərilən bir ruhdur… (Nisa surəsi, 171)
O zaman mələklər dedilər: “Ey Məryəm! Həqiqətən, Allah səni Öz tərəfindən, adı Məryəm oğlu İsa Məsih olan bir kəlmə ilə müjdələyir. O, bu dünyada və axirətdə şan-şöhrətli və Allaha yaxınlaşdırılmışlardan olacaqdır. (Ali İmran surəsi, 45)
İsmətini qoruyan Məryəmi də yada sal! Biz onun paltarının döşündəki kəsiyinə Öz ruhumuzdan Cəbrail vasitəsilə üfürdük, onu və onun oğlunu aləmlərə bir möcüzə etdik. (Ənbiya surəsi, 91)
Quranda “Allahın sözü” ifadəsi yalnız hz. İsa (ə.s) üçün istifadə edilmişdir. Allah, hz. İsa (ə.s) hələ dünyaya gəlmədən onun adını bildirmişdir. Allah Özündən bir söz olaraq hz. İsa (ə.s)-a “İsa Məsih” adını vermişdir. Bu, hz. İsa (ə.s)-ın digər insanlardan daha fərqli yaradılışla yaradıldığının ifadələrindən biridir.
Allah, hamiləliyi və hz. İsa (ə.s)-ın doğumu mərhələsində hz. Məryəmi hər baxımdan ən gözəl şəkildə dəstəkləmiş, ona yol göstərmişdir. Allah qövmündən uzaqda, tək başına reallaşan bu əsas hadisədə, heç bir təcrübəsi olmayan və bir köməkçisi də olmayan hz. Məryəm üçün mühiti uyğun etmiş və doğum problemsiz bir şəkildə reallaşmışdır. Hz. Məryəm Allahın köməyi ilə bu çətin işi tək başına reallaşdırmışdır. Allah hz. Məryəmə olan bu nemətini Quranda belə bildirir:
Doğuş sancıları onu bir xurma ağacının gövdəsinə söykənməyə vadar etdi. O dedi: “Kaş bundan əvvəl öləydim və bir dəfəlik unudulaydım!” Məryəmin aşağı tərəfindən (İsa və ya Cəbrail) onu səsləyib dedi: “Qəm yemə, Rəbbin sənin ayağının altından bir bulaq axıtdı. Xurma ağacının gövdəsini özünə tərəf silkələ ki, üstünə yetişmiş, təzə xurma tökülsün. Ye, iç, gözün aydın olsun! Əgər insanlardan kimisə görsən, de: “Mən Mərhəmətli Allaha oruc tutmağı nəzir etmişəm. Odur ki, bu gün heç kimlə danışmayacağam”. (Məryəm surəsi, 23-26)
Ayələrdə də görüldüyü kimi Allah vəhyi ilə hz. Məryəmə kömək etmiş, kədərlənməsini, alt tərəfdə onun üçün bir su arxı axıtdığını bildirmişdir. Ehtiyacı olduğu hər mövzuda etməsi lazım olan hər şeyi bildirərək ona kömək etmiş və doğumun ən yaxşı şəkildə reallaşmasını təmin etmişdir. Allahın hz. Məryəm üzərindəki rəhməti və qoruması doğum hadisəsində bütün açıqlığıyla görülür.
Hz. Məryəm, daha əvvəl getdiyi kimsəsiz bölgədən hz. İsa (ə.s) ilə birlikdə qövmünün yanına gəldiyində, onlar, yalnız zənn və təxmin üzərinə hz. Məryəmə qarşı bəzi çirkin böhtanlar atmışlar. Halbuki böhtanlar atan bu qövmün fərdləri, hz. Məryəmi tanıyır, həm onun, həm də İmran ailəsinin nə qədər Allaha bağlı, dindar və iffətlərinə düşkün insanlar olduqlarını çox yaxşı bilirdilər. Hz. İsa (ə.s)-ın dünyaya gəliş şəkli, Allahın hz. Məryəmin qövmünə göstərdiyi böyük möcüzə, Allahın varlığına bağlı əhəmiyyətli dəlildir. Ancaq hz. Məryəmin ətrafındakılar bu vəziyyəti anlamamış, onun haqqında həqiqətdən kənar bəzi ittihamlar edərək ona çirkin böhtan atmağa çalışmışlar:
Məryəm körpəni qucağına alıb öz tayfasının yanına gətirdi. Onlar dedilər: “Ey Məryəm! Sən yaramaz (və ya görünməmiş) bir iş tutmusan. Ey Harunun bacısı! Atan pis kişi, anan da pozğun deyildi”. (Məryəm surəsi, 27-28)
Hz. Məryəm isə gerçəkdə bu çirkin iftira və böhtanlar ilə sınanırdı. Allaha son dərəcə bağlı və iffətinə düşkün bir insana bu yöndə böhtan atılması, Allahın onun üçün yaratdığı bir imtahandır. Bu vəziyyət qarşısında hz. Məryəm dərhal Allaha sığınmış və onların bu böhtanlarına qarşı Allahın ona kömək edəcəyini bilərək təvəkkül etmişdir. O köməyi və dəstəyi yalnız Allahdan gözləmiş və hər dəfə də Allahın geniş fəzli və rəhmətiylə qarşılıq görmüşdür.
Allah çətin vəziyyətdə olan bu seçilmiş quluna yenə bir möcüzəylə kömək etmiş və qövmü onunla danışmaq istədiyində susmasını və iftira atanlara hz. İsa (ə.s)-ı işarə etməsini bildirmişdir. Allahın hz. Mərymə bildirdiyi bu əmri Quranda bu şəkildə bildirilir:
… Əgər insanlardan kimisə görsən, de: “Mən Mərhəmətli Allaha oruc tutmağı nəzir etmişəm. Odur ki, bu gün heç kimlə danışmayacağam”. (Məryəm surəsi, 26)
Allah, hz. Məryəmə hz. İsa (ə.s)-ın doğumunu müjdələdiyi zaman, onun hələ beşikdəki bir körpə ikən danışacağını da xəbər vermişdi. Məhz o möcüzə, bu çətin anında hz. Məryəmə Rəbbimizdən çox böyük dəstək olmuşdur:
O, həm beşikdə ikən, həm də yetkin çağında insanlarla danışacaqdır və salehlərdən olacaqdır”. (Ali İmran surəsi, 46)
Allah hz. Məryəmin edəcəyi açıqlamanı möcüzəvi şəkildə hz. İsa (ə.s)-a etdirmişdir. Beləcə, həm hz. Məryəmi atılan böhtanlardan təmizə çıxarmış, həm də bir möcüzə ilə hz. İsa (ə.s)-ın elçiliyini İsrailoğullarına müjdələmişdir:
Məryəm ona işarə etdi. Onlar dedilər: “Beşikdə olan körpə ilə necə danışaq?” Körpə dil açıb dedi: “Həqiqətən də, mən Allahın quluyam! O mənə Kitab verdi və məni peyğəmbər etdi. Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi. Həm də məni anama qarşı qayğıkeş etdi; məni lovğa və bədbəxt etmədi. Doğulduğum gün də, öləcəyim gün də, yenidən dirildiləcəyim gün də mənə salam olsun!” (Məryəm surəsi, 29-33)
Hz. İsa (ə.s) Allahın qulu olduğunu, ona kitab verildiyini və yetkin olduqda insanlara təbliğ etməklə vəzifəli peyğəmbər olduğunu, Allah üçün namaz qılıb zəkat verməsi lazım olduğunu, anası hz. Məryəmə hörmətli olub sözünü dinləməsi lazım olduğunu, öləcəyini və qiyamət günü dirildiləcəyini də bilir.
Bu vəziyyət İsrailoğullarına fövqəladə bir gerçəklə qarşı-qarşıya olduqlarını Məsihin dünyaya gəldiyini sübut etmişdir. Allah bu şəkildə bildirir:
İsmətini qoruyan Məryəmi də yada sal! Biz onun paltarının döşündəki kəsiyinə Öz ruhumuzdan Cəbrail vasitəsilə üfürdük, onu və onun oğlunu aləmlərə bir möcüzə etdik. (Ənbiya surəsi, 91)
Ayələrdə İsrailoğullarına bir xəbər də verilir. Özlərinə göstərilən bütün möcüzəvi hadisələrə baxmayaraq, hz. Məryəmə böhtan atmağı davam etdirən kəslər üçün böyük bir əzab olduğunu. (Nisa surəsi, 156-157)
Hz. İsa (ə.s)-ın həyatı
Hz. İsa (ə.s), tarixi qaynaqlara görə, bundan təxminən 2000 il əvvəl yaşamış, Allahın dünyada və axirətdə seçdiyi elçisidir. Matta İncilində hz. İsa (ə.s)-ın I Herod və rejim dəyişikliyi dövründə (e.ə. 4-cü il), Luka İncilində isə İmperator Oktavian Avqust dövründə (6-cı il), Yəhudeyadakı siyahıyaalma əsnasında doğulduğu bildirilir. Bu məlumatları təsdiqləmək mümkün deyil. Ancaq müxtəlif qaynaqları araşdıran mütəxəssislər, hz. İsa (ə.s)-ın e.ə. 7-6-cı illəri arasında doğulduğunu təxmin edilir.
Allahın üstün xüsusiyyətlərlə lütf etdiyi, sonsuz cənnət yurduyla müjdələdiyi bu dəyərli elçisinin gətirdiyi haqq din bu gün ad olaraq yer üzündə olsa da, həqiqətdə degenerasiyaya uğramış və əslindən dəyişdirilmişdir. Allahın hz. İsa (ə.s)-a vəhy etdiyi İncil də eyni şəkildə ad olaraq mövcuddur, ancaq əsli ortada yoxdur. Xristian qaynaqları müxtəlif pozulmalara məruz qalmış və təhrif edilmişdir. Bu səbəbdən bu gün hz. İsa (ə.s) ilə əlaqədar gerçək məlumatları bu qaynaqlardan təmin etməmiz mümkün deyil. Hz. İsa (ə.s) haqqında həqiqəti və qəti məlumatı əldə edə biləcəyimiz yeganə qaynaq, Allahın qiyamətə qədər qoruyacağını vəd etdiyi Quran və Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in hədisləridir. Quranda, hz. İsa (ə.s)-ın doğumu, həyatı, bu müddət ərzində qarşılaşdığı hadisələrdən nümunələr, ətrafındakı insanların vəziyyəti və daha bir çox mövzudan bəhs edilmişdir. Hz. İsa (ə.s)-ın yəhudilərə necə təbliğ etdiyi də bir çox örnəklə xəbər verilmişdir. Ali İmran surəsində Rəbbimiz belə buyurur:
Məndən əvvəl nazil olmuş Tövratı təsdiqləyici kimi və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün göndərildim. Mən sizə Rəbbinizdən bir dəlil gətirdim. Allahdan qorxun və mənə itaət edin. Həqiqətən, Allah mənim də Rəbbim, sizin də Rəbbinizdir. Ona ibadət edin! Çünki bu, düz yoldur”. (Ali İmran surəsi, 50-51)
Hz. İsa (ə.s)-ın bu dəvətinə yəhudilərdən çoxu razılıq etməmiş, ancaq az saydakı həvari ona tabe olmuşdur. Quranda bu səmimi inananların varlığı belə bildirilir:
İsa onlardakı küfrü hiss etdikdə dedi: “Allah yolunda kimlər mənə yardımçı olacaq?” Həvarilər dedilər: “Bizik Allahın dininin yardımçıları! Biz Allaha iman gətirdik. Sən də şahid ol ki, biz müsəlmanlarıq! Ey Rəbbimiz! Biz sənin nazil etdiyinə iman gətirdik və göndərdiyin elçinin ardınca getdik. Bizi də şahidlərlə bir yerdə yaz!” (Ali İmran surəsi, 52-53)
Əhdi-Cədidə görə hz. İsa (ə.s), yanında bu 12 şagirdi olduğu halda Fələstinin dörd bir tərəfini gəzmişdir. İnsanları Allaha iman etməyə dəvət etmək üçün etdiyi bu səfərləri əsnasında Allahın diləməsiylə müxtəlif möcüzələr reallaşdırmışdır. Xəstə və şikəst insanları, cüzam xəstəliyinə tutulanları sağaltmış, doğuşdan kor olanların gözlərini açmış və ölüləri diriltmişdir. Bu möcüzələr Quran ayələrində bu şəkildə xəbər verilir:
… “Mən sizə Rəbbinizdən elçi olduğumu təsdiqləyən bir əlamət gətirdim. Mən sizin üçün palçıqdan quşa bənzər bir şey düzəldib ona üfürərəm, o da Allahın izni ilə quş olar. Allahın izni ilə anadangəlmə koru, cüzam xəstəliyinə tutulanı sağaldar və ölüləri dirildərəm. Evlərinizdə yediyiniz və saxladığınız şeyləri sizə xəbər verərəm. Əgər möminsinizsə, şübhəsiz ki, bunda sizin üçün dəlil vardır.” (Ali İmran surəsi, 49)
Allah deyəcəkdir: “Ey Məryəm oğlu İsa! Sənə və anana olan nemətimi xatırla! O zaman səni müqəddəs ruhla qüvvətləndirmişdim. Sən həm beşikdə ikən, həm də yetkin çağında insanlarla danışırdın. Sənə yazmağı, hikməti, Tövratı və İncili öyrətmişdim. Sən Mənim iznimlə palçıqdan quşa bənzər bir şey düzəldib ona üfürürdün, o da Mənim iznimlə quş olurdu. Sən Mənim iznimlə anadangəlmə koru və cüzam xəstəliyinə tutulanı sağaldır və Mənim iznimlə ölüləri dirildirdin. Sən İsrail oğullarının yanına açıq-aydın dəlillərlə gəldikdə Mən onları səndən dəf etmişdim. Onlardan kafir olanlar isə demişdilər: “Bu, açıq-aydın sehrdən başqa bir şey deyildir”. (Maidə surəsi, 110)
Hz. İsa (ə.s), Allahın təqdiri ilə, böyük möcüzələr göstərmiş, insanlar onun göstərdiyi bu möcüzələrdən çox təsirlənmişlər. Ancaq hz. İsa (ə.s) daim, bu möcüzələrin Allahın icazəsiylə reallaşdığını ifadə etmiş, İncil izahlarında isə sağaltdığı insanlara tez-tez “imanın səni qurtardı” demişdir. Necə ki, xalq da, Matta İncilinə görə, hz. İsa (ə.s)-ın möcüzələri qarşısında Allahı ucaltmışlar:
İsa o bölgədən ayrılıb Qaliley gölünün sahilindən keçərək dağa çıxıb oturdu. Yanına böyük bir camaat gəldi. Aralarında iflic, kor, çolaq, dilsiz və daha bir çox xəstə vardı. Xəstələri onun ayaqlarının dibinə yaxınlaşdı. O da onları sağaltdı. Xalq, dilsizlərin danışdığını, çolaqların möhkəm olduğunu, korların gördüyünü, ifliclərin yeridiyini görüncə təəccübləndi və İsrailin Tanrısını ucaltdı. (Matta, 15: 29-31)
Artan maneələrə baxmayaraq, xüsusilə də, təzyiq və zülm altında yaşayan xalqın arasında, hz. İsa (ə.s)-a inananların sayı artmağa başlamışdır. Bu dövrdə hz. İsa (ə.s) və həvariləri bütün ətraf qəsəbələri və şəhərləri gəzmişlər. Bu vaxt rahiblər və yazıçılar, illərdir davam etdirdikləri ənənələrinin batil istiqamətlərini özlərinə izah edən, qurduqları nizamdakı sapmaları xatırladan, özlərini yalnız Allaha iman edib, Allah üçün yaşamağa çağıran hz. İsa (ə.s)-a qarşı tələlər hazırlamağa başlamışlar. (Luka, 22: 1-2; Yuhanna, 11: 48). Ancaq Allah bu tələlərdən hz. İsa (ə.s)-ı qorumuşdur.
Quranda hz. İsa (ə.s)-ın Allah Qatına alındığı və bir bənzərinin, zənn edilərək öldürüldüyü xəbər verilmişdir. Hz. İsa (ə.s), bütün peyğəmbərlərin etdiyi kimi, qövmünü, Allaha iman etməyə, könüldən təslim olub Allahın məmnuniyyətini qazanmaq üçün yaşamağa, günahlardan və pisliklərdən çəkinməyə, saleh əməllər görməyə dəvət etmişdir. Onlara dünya həyatının keçiciliyini və ölümün yaxınlığını xatırlatmış, axirət günündə hər insanın bütün etdikləriylə hesaba çəkiləcəyini bildirmişdir. İnsanları yalnız Allaha ibadət etməyə və yalnız Allahdan qorxub çəkinməyə çağırmışdır. İncildə də bu mövzularla əlaqədar çox sayda öyüdə və məsəl adı verilən tərbiyəvi hekayələrə rast gəlmək mümkündür. Hz. İsa (ə.s), İncildə yer alan ifadəylə, “imanı zəif olanlar”a qarşı nəsihətlər verir, insanlara “Allahın üstünlüyünün” yaxın olduğunu müjdələyir və onları Allahdan bağışlanma diləməyə dəvət edir. Bu hakimiyyət, yəhudilərin Məsihin gəlişiylə birlikdə qurulacağını ümid etdikləri, İsrailoğullarının imanına və qurtuluşuna vəsilə olmasını gözlədikləri hakimiyyətdir.
Hz. İsa (ə.s), hz. Musa (ə.s)-a endiriləni tamamlamağa gəldiyini bildirmiş; yəni gerçək Tövratın hökmlərinə bağlı qalmış və bəzi yəhudiləri də, bu hökmlərdən uzaqlaşdıqları ya da bu hökmləri səmimiyyətsiz bir şəkildə, nümayiş məqsədiylə tətbiq etdikləri üçün xəbərdar etmişdir. Əhdi-Cədidə görə, ona qarşı çıxan bəzi yəhudilərə: “Musaya iman etmiş olsaydınız, mənə də iman edərdiniz, çünki o mənim haqqımda yazmışdır.” demişdir. (Yuhanna, 5: 46) Hz. İsa (ə.s) insanları Tövrata uymağa dəvət etmişdir. Matta İncilində hz. İsa (ə.s)-ın hz. Musa (ə.s)-a endiriləni tamamlamağa gəldiyi belə xəbər verilir:
… Mən etibarsız etməyə deyil, tamamlamağa gəldim… (Matta, 5: 17)
Bu səbəblə, bu buyruqların ən kiçiklərindən birini kim tapdalayar və başqalarına elə etməyi öyrətsə, Allah Qatında ən kiçik sayılacaq. Amma bu buyruqları kim yerinə yetirər və başqalarına öyrətsə, Allah Qatında böyük sayılacaq. (Matta, 5: 19)
Quranda da hz. İsa (ə.s) üçün bu şəkildə xəbər verilir:
Məndən əvvəl nazil olmuş Tövratı təsdiqləyici kimi və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün göndərildim. Mən sizə Rəbbinizdən bir dəlil gətirdim. Allahdan qorxun və mənə itaət edin. (Ali İmran surəsi, 50)
Hz. İsa (ə.s)-ın mübarizəsi
Əvvəlki hissələrdə də gördüyümüz kimi, hz. İsa (ə.s)-ın gəldiyi dövrdə, yəhudi cəmiyyətində dini fərqli şəkillərdə izah edən bir çox məzhəb var idi. Allahın hz. Musa (ə.s)-a vəhy etdiyi haqq dindən uzaqlaşılmış, batil ənənələr və yanlış inanclar törədilmişdi. Bunlara əlavə olaraq, bütpərəst Helen mədəniyyəti də insanlar arasında yayılmış və təşviq edilirdi. Bu mədəniyyətin təsiri altında olan bəzi yəhudi məzhəbləri isə sahib olduqları tövhid inancının yerinə, bu azğın anlayışın simvollarını, heykəllərini qoymağa başlamışdılar.
Anarxiya içindəki cəmiyyətə hidayət öndəri olaraq göndərilən hz. İsa (ə.s) aralarında olduğu müddət ərzində çox müxtəlif qövmlərə mübarizə etmişdir. Quran ayələrindən hz. İsa (ə.s)-ın, dinləri mövzusunda ixtilafa düşənlərə yol göstərdiyi aydın olur. İncildə yer alan bəzi təriflərdən də, hz. İsa (ə.s)-ın əvvəlcə saxta din adamlarını, Allaha ortaq qoşan müşrik qrupları, dindar görünərək xalqı aldadanları etdiklərindən imtina etməyə, səmimiyyətlə Allaha iman etməyə dəvət etdiyi aydındır. İncildə tez-tez adı çəkilən iki qrup fariseylər və səduqilər bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Müxtəlif mövzularda dərin anlaşılmazlıqlar içində olan bu iki qrupun bəzi mənsublarının ortaq xüsusiyyətləri isə, Allahın hz. İsa (ə.s) vasitəsilə insanlara göndərdiyi vəhydən şiddətlə narahat olmalarıdır. Çünki, hz. İsa (ə.s)-ın təbliğ etdiyi haqq dinə görə həm materialist bir dünya görüşünə sahib olan səduqilər, həm də səmimiyyətini itirərək xurafata yönələn fariseylər səhv yolda idi. Bu qruplar, içində olduqları vəziyyəti anladıqlarında dərhal hz. İsa (ə.s)-a qarşı çıxmışlar. Allah Quranda bu şəkildə bildirir:
İsa aydın dəlillərlə gəldiyi zaman dedi: “Mən sizə hikmət gətirmişəm və barəsində ziddiyyətə düşdüyünüz bəzi şeyləri izah etmək üçün gəlmişəm. Allahdan qorxun və mənə itaət edin! (Zuxruf surəsi, 63)
Həm fariseylər, həm də səduqilərin böyük qismi qurulan nizamdan mənfəət təmin edirdilər. Bu səbəblə də böyük qismi hz. İsa (ə.s)-a itaət etmirdilər. Yəhudi cəmiyyəti üzərində böyük nüfuza sahib idilər. Din adamı olaraq hər kəsdən böyük hörmət görürdülər. Yaratdıqları saxta sistem, onlara status və pul qazandıran bir təşkilat halına gəlmişdi. Ölkəni idarə edən Roma qubernatoru ilə də möhkəm əməkdaşlığa girmişdilər. Xüsusilə də səduqilərin əhəmiyyətli bir qismi Roma ilə İsrail xalqı arasındakı gərginliyi azaldır, buna qarşılıq Romanın özlərinə təmin etdiyi imtiyazlardan faydalanırdılar. Bu şərtlər nəzərə alındığında, hz. İsa (ə.s)-ın təbliğinin niyə bəzi din adamlarını narahat etdiyini anlamaq çox asandır. Çünki hz. İsa (ə.s), bütün peyğəmbərlər kimi, pozulmuş, hər cür əxlaqsızlığı qanuni görən “qurulu nizamı” hədəf almışdı. İnsanlardan, etdikləri bütün ədalətsizlikləri, haqsızlıqları, əxlaqsızlıqları və bütpərəst dinlərini tərk etmələrini yalnız Allah üçün yaşamalarını istəyirdi. Hz. İsa (ə.s) insanlara Allah qorxusunu, Allahı sevməyi, Allaha təslim olmağı nəsihət edirdi. Batil qaydalardan, fanatik tətbiqlərdən uzaqlaşmalarını, yalnız Allaha ibadət edib etdikləri hər işdə Allaha yönəlmələrini söyləyirdi. Göstərdiyi möcüzələr onun, Allahın aləmlər üzərinə seçib bəyəndiyi, elm və qüvvət olaraq dəstəklədiyi, çox dəyərli peyğəmbər olduğunu açıqca ortaya qoyurdu. Onun iman dərinliyi, yüksək əxlaqı, üstün qavrayışı və hikmətli izahları insanlarda böyük heyranlıq oyandırırdı.
Əhdi-Cədidə görə, hz. İsa (ə.s), təbliğ edərkən bir tərəfdən də şiddətli zülm görən xalqa qurtuluşun yaxınlaşdığını, yaxında Allahın hakimiyyətinin qurulacağını söyləyərək onların içindəki inancı canlandırmışdır. Hz. İsanın Hz. Davudun soyundan gəldiyi xəbəri də xalqda yayılmış və onun gözlənilən Məsih olduğu inancı dalğa-dalğa yayılmışdır. (Matta, 9: 28-35) Məhz bütün bunlar qurulu nizamdan mənfəət təmin edən fanatik din adamlarını və Romanın gətirdiyi bütpərəst mədəniyyəti qəbul edənləri narahat etmişdir.
Əhdi-Cədidə görə, bu kütlələr, hz. İsa (ə.s)-ın təbliğini təsirsiz etmək üçün hər fürsəti qiymətləndirmiş, amma hər səfərində uduzmuşlar. Hz. İsa (ə.s)-ın, onların iddialarını tamamilə çürüdən cavablar verməsi və hikmətli açıqlamalar etməsi bəzi sözdə din adamlarını olduqca narahat etmişdir. Onsuz da onları tələ qurmağa məcbur edən səbəblərdən biri də, hz. İsa (ə.s)-ın özləri haqqında dediyi olmuşdur. Hz. İsa, Luka İncilinə görə, xalqın qarşısında onların saxtakarlıqlarını bu şəkildə açıqlamışdır:
İlahiyyatçılardan özünüzü gözləyin. Onlar uzun paltarlarda gəzməyi xoşlayar, bazar meydanlarında salam almağı və sinaqoqlarda baş kürsüləri, ziyafətlərdə yuxarı başı tutmağı sevərlər. Onlar dul qadınların evlərini yeyib-dağıdar və özlərini göstərmək üçün uzun-uzadı dua edərlər. Bu adamların cəzası daha ağır olacaq. (Luka, 20: 46-47)
Bəzi yəhudi rahibləri Tövrat hökmlərini dəyişdirmişlər, öz mənfəətlərinə uyğun yeni hökmlər əlavə etmişdilər. Hz. İsa (ə.s) yəhudi qövmünə verdiyi öyüdlərlə bu saxta hökmləri ortadan qaldırırdı. Hz. İsa (ə.s)-ın təmizləməyə çalışdığı şey, hz. Musa (ə.s)-a vəhy edilən qanunları ört-bas edən batil ənənələr, xurafatlar, insanların yaratdığı qadağalar idi. Mark İncilinə görə, fariseylərlə danışarkən onları xüsusilə bu baxımdan xəbərdar etmişdir:
İsa onlara (fariseylərə və din adamlarına) belə cavab verdi: “…Siz Allah buyruğunu bir kənara buraxmış, insan ənənəsinə tabe olursuz… Beləcə nəsildən-nəsilə keçirdiyiniz ənənələrlə Allahın sözünü etibarsız edirsiniz. Buna bənzər daha bir çox şey edirsiniz.” (Mark, 7: 6-13)
Fariseylər, qazanclarının onda birini Allaha həsr etmələri lazım olduğuna inanar və bu qaydaya da riayət edirdilər Ancaq bunu bir ibadətdən çox, ənənə şəklinə gətirmişdilər. Hz. İsa (ə.s), Luka İncilinə görə, onları belə xəbərdar etmişdir:
“Amma vay halınıza, ey fariseylər! Siz nanənin, sədəf otunun və hər növ tərəvəzin muzdunu verirsiniz də, ədaləti və Allah sevgisini laqeydlik edirsiniz. Muzd verməyə laqeyd yanaşmadan əsas bunları yerinə yetirməniz lazım idi. Vay halınıza, ey fariseylər! Sinaqoqlarda ən seçmə yerlərə qurulmağa, meydanlarda sizə salam verilməsinə huşunu itirərsiniz. Vay halınıza! İnsanların, fərqində olmadan üzərlərində gəzişdiyi naməlum məzarlara bənzəyirsiniz.” (Luka, 11: 42-44)
… “Sizin də vay halınıza, ey Yasa mütəxəssisləri!” dedi. “İnsanlara daşınması çətin yüklər yükləyirsiniz, özünüz isə bu yükləri qaldırmaq üçün tək bir barmağınızı tərpətməzsiniz.” (Luka, 11: 46)
Vay halınıza!.. Vay halınıza, ey Yasa mütəxəssisləri! Elm qapısının açarını alıb apardınız. Özünüz bu qapıdan girmədiniz, girmək istəyənlərə də mane oldunuz.” (Luka, 11: 52)
Bu cür xəbərdarlıqlar və etdikləri əxlaqsızlıqların bir-bir ortaya çıxarılması saxta din adamlarının hz. İsa (ə.s)-a olan ağılsızca düşmənliklərini daha da artırmışdır. Necə ki, Lukaya görə, hz. İsa (ə.s)-ın yuxarıdakı sözlərindən sonra sözdə din alimləriylə fariseylər onu tələyə salmaq üçün fürsət axtarmağa başlamışlar. (Luka, 11: 53-54)
Hz. İsa (ə.s), Quranda ifadə edildiyi kimi İsrailoğullarını Allaha könüldən iman etməyə və hz. Musa (ə.s)-ın gətirdiyi şəriətə geri dönməyə dəvət etmişdir. Hz. İsa (ə.s)-ın bəzi yəhudilər haqqında Tövratın İşaya kitabından götürülərək söylədiyi aşağıdakı sözlər də, Allahın Quranda inkar edənlər üçün bildirdiyi “… Ürəkləri vardır bununla qavrayıb-anlamazlar, gözləri vardır bununla görməzlər, qulaqları vardır bununla eşitməzlər…” (Əraf surəsi, 179) ayəsi ilə böyük bir bənzərlik göstərir.
“Çox dinləyəcəksiniz, amma bir şey anlamayacaqsınız. Çox görəcəksiniz amma bir şey qavramayacaqsınız. Çünki bu xalqın ürəyi yağ bağladı, qulaqları eşitməz oldu. Gözlərini yumdular. Gözləriylə görməsinlər, qulaqlarıyla eşitməsinlər, ürəkləriylə anlamasınlar deyə. Geri dönməsinlər ki, mən onlara kömək etməyim.” (Matta, 13: 14-15)
Peyğəmbərlər, Allahın onlara verdiyi məsuliyyəti ən gözəl şəkildə yerinə yetirmiş, insanları hidayət yoluna dəvət etmək üçün əllərindəki imkanları və bütün güclərini sonuna qədər istifadə etmişlər. Hz. İsa (ə.s) da ona qurulan bütün tələlər, atılan böhtanlar və təşkil edilən hücumlar qarşısında çox üstün səbir göstərmiş, Allaha təvəkkül edib təbliğinə davam etmişdir. O, yanında az sayda köməkçisi olmasına baxmayaraq həmişə qalib gələn tərəf olmuşdur. Bu təbliğ əsnasında dini əslinə çevirmək, xurafatlardan və batil tətbiqlərdən təmizləmək üçün bir çox üsula müraciət etmişdir. Rəbbimizin ona bəxş etdiyi üstün qavrayış və hikmət sayəsində İsrailoğullarına qarşı son dərəcə təsir edici danışıqlar etmiş, hikmətli nümunələr vermişdir.
Nəticə olaraq hz. İsa (ə.s) insanları yalnız Allaha imana dəvət etmiş, din əxlaqının hakim olacağını müjdələmiş, batil inanclarla, xurafatlarla və bütpərəstlərlə mübarizə etmiş, dünyanın bir imtahan yeri olduğunu nümunələrlə açıqlamış, qövmün yanlış əxlaq anlayışını düzəltmək üçün böyük səy göstərmiş, üstün əxlaqıyla da ətrafındakı insanlara ən gözəl nümunə olmuşdur. Ancaq bütün bu fəaliyyətlər, düşmənlərinin daha sərt davranmalarına, onu öldürmək üçün böyük tələ qurmalarına gətirib çıxarmışdır.
Hz. İsa (ə.s)-ın üstün əxlaq xüsusiyyətləri
Peyğəmbərimiz (s.ə.v)-in hədislərində hz. İsa (ə.s) ilə əlaqədar bir çox əhəmiyyətli xəbər verilmişdir. Hədislərdə bu mübarək insanın xüsusiyyətləri haqqında da bəzi məlumatlar var. Buna görə, hz. İsa (ə.s) orta boylu, qırmızıya çalan ağ bədənli, düz saçlı, fövqəladə gözəlliyə sahib bir kimsədir. Saçları çiyinlərinə qədər düşürdü. Kürəyinə yun paltar, ayağına ağac qabığından düzəlmiş bir səndəl geyirdi. Hz. İsa (ə.s) dünyadan üz çevirər, axirəti istəyər, Allaha ibadətlə vaxt keçirərdi. (M. Asam Köksal, Peyğəmbərlər tarixi, səh. 334-335) Hər görənin heyran qalacağı gözəllikdəki bu mübarək insan bəzi hədislərdə bu şəkildə təsvir edilir:
“Mən bu gecə özümü yuxumda Kəbədə gördüm. Qəflətən əsmər bir adam gördüm. Sanki o, əsmər insanlardan görülənlərdən ən gözəli, saçı iki çiyini arasına düşürdü. Sanki daranmış və təmizlənmiş başı su damlayırdı. İki əlini iki adamın iki çiyninə qoyaraq Beyti təvaf edirdi. “Bu kimdir?” deyə soruşdum. Onlar: “Bu Məryəmin oğlu Məsihdir, dedilər.”
“… O halda, onu gördükdə tanıyacaqsınız. O, orta boylu, ağ və çəhrayı bədənli bir adam olub, sarı geyimli paltar geyinəcək…” (Mevdudi, Tarix boyu Tövhid mübarizəsi və hz. Peyğəmbər, 1-ci cild, səh. 377-383)
Biz onları Axirət yurdunu sadiq ürəklə andıqlarına görə seçdik. Həqiqətən, onlar Bizim yanımızda seçilmiş ən yaxşı kimsələrdəndirlər. (Sad surəsi, 46-47)
Allahın seçib göndərdiyi hər peyğəmbər kimi, hz. İsa (ə.s)-da bütün üstün əxlaq xüsusiyyətləri ən gözəl şəkildə təcəlli edir. Onu digər insanlardan ayıran ən diqqətə çarpan xüsusiyyətlərindən biri, insanların görər görməz heyrətlənəcəkləri yüksək əxlaqı və şəxsiyyətidir. Hz. İsa (ə.s), Allaha olan etibarı, təvəkkülü və imanı ilə son dərəcə qərarlı, cəsarətli, cəmiyyətin təsiri altında qalmayan, əksinə hər kəsə təsir edən, güclü insandır. Necə ki, bütün peyğəmbərlərin sahib olduqları bu üstünlük ayələrdə bu şəkildə bildirilmişdir:
Bunlar, öz qövmünə qarşı İbrahimə verdiyimiz dəlillərimizdir. Biz istədiyimiz kəsi dərəcə-dərəcə ucaldarıq… (Ənam surəsi, 83)
Biz ona İshaqı və Yaqubu bəxş etdik. Hər ikisini doğru yola yönəltdik. Bundan əvvəl Nuhu da doğru yola yönəltmişdik. Onun nəslindən olan Davudu, Süleymanı, Əyyubu, Yusifi, Musanı və Harunu da. Biz yaxşı əməl sahiblərini belə mükafatlandırırıq. Zəkəriyyanı, Yəhyanı, İsanı və İlyası da. Hamısı əməlisalehlərdən idilər. İsmaili, Əlyəsəni, Yunisi və Lutu da. Hamısını aləmlərdən üstün etdik. Onların atalarından, nəsillərindən və qardaşlarından bəzilərini də. Onları seçdik və düz yola yönəltdik. Bu, Allahın hidayətidir. Bununla O, qullarından istədiyi şəxsi doğru yola yönəldir. Əgər Ona şərik qoşsaydılar, əlbəttə, etdikləri əməllər puç olardı. (Ənam surəsi, 84-88)
Digər peyğəmbərlər kimi hz. İsa (ə.s) da, ədalətdən ayrılmayan, təvazökar, şəfqətli, səmimi, dürüst, fədakar bir insan olaraq, Allahın seçdiyi peyğəmbərlərdəndir. Allah bir ayədə hz. İsa (as) üçün belə buyurur:
Biz o elçilərin bəzisini digərlərindən üstün etdik. Onlardan bəzisi ilə Allah danışmış, bəzisini isə dərəcələrə yüksəltmişdir. Biz Məryəm oğlu İsaya açıq-aydın dəlillər verdik və onu müqəddəs Ruh (Cəbrail) ilə qüvvətləndirdik… (Bəqərə surəsi, 253)
Hz. İsa (ə.s)-ın həyatına baxıldığında bu üstün əxlaq xüsusiyyətlərini görmək mümkündür. Hz. İsa (ə.s) gerçək dini insanlara izah edən bir hidayət öndəridir. O həm Allahın bütün əmr və tövsiyələrinə ən çox riayət edən, həm də ən doğrusunu izah edərək xalqı xurafatlardan təmizləyən bir yol göstəricidir. Quranda hz. İsa (ə.s)-ın, Allahın bildirdiyi ibadətləri və digər əxlaqi xüsusiyyətləri həssaslıqla tətbiq etdiyi bu şəkildə ifadə edilir:
Körpə dil açıb dedi: “Həqiqətən də, mən Allahın quluyam! O mənə Kitab verdi və məni peyğəmbər etdi. Harada oluramsa olum, məni mübarək etdi və nə qədər ki sağam, mənə namaz qılıb zəkat verməyi əmr etdi. Həm də məni anama qarşı qayğıkeş etdi; məni lovğa və bədbəxt etmədi. (Məryəm surəsi, 30-32)
Hz. İsa (ə.s) yer üzündə olduğu müddət ərzində, doğrunu səhvdən ayırma, hikmətli və təsirli söz söyləmək kimi xüsusiyyətləri ən gözəl nümunələrlə ortaya qoymuşdur. Düşmənlərinin onu öz ağılsız fikirlərinə görə guya hörmətdən salmaq üçün pis niyyətlə verdikləri suallara ən hikmətli və ən ağıllı cavablar vermiş, tək bir örnəklə düşmənlərinin bütün cəhdlərini ortadan qaldırmışdır. O, qövmünün rəftarı qarşısında hər vaxt təvəkküllü olmuş, Allaha olan güclü imanı və ixlası ona güc vermiş, Allahın varlığını ən təsirli yollarla izah etmişdir.
Hz. İsa (ə.s) digər peyğəmbərlər kimi təbliğində açıq, sadə və xalqın anlayacağı bir dil istifadə etmişdir. Verdiyi hikmətli nümunələr insanların vicdanlarını dərhal hərəkətə keçirmiş, onları dərin düşünməyə, Allahın razı olacağı kimi davranmağa təşviq etmişdir. Hz. İsa (ə.s)-ın təbliğindən, onun Allaha olan sevgisi, coşğulu imanı və Allahın əmrlərini tətbiq etməkdə göstərdiyi vasvasılığı açıq bir şəkildə aydın olur. İzlədiyi təbliğ üsulu, onun Allahın seçib bəyəndiyi və insanlara üstün etdiyi, müqəddəs bir insan olduğunu bizlərə ən gözəl şəkildə göstərir.
Hz. İsa (ə.s)-ın təbliği
Doğumundan Allahın Qatına alınmasına qədər bütün həyatı Rəbbimizin təqdir etdiyi möcüzələrlə dolu olan hz. İsa (ə.s)-ın yaşadığı və Allahın icazəsiylə reallaşdırdığı möcüzələr, Quranda bu şəkildə xəbər verilir:
Allah deyəcəkdir: “Ey Məryəm oğlu İsa! Sənə və anana olan nemətimi xatırla! O zaman səni müqəddəs ruhla qüvvətləndirmişdim. Sən həm beşikdə ikən, həm də yetkin çağında insanlarla danışırdın. Sənə yazmağı, hikməti, Tövratı və İncili öyrətmişdim.”… (Maidə surəsi, 110)
Allah onu İsrail oğullarına bir elçi edəcəkdir. O deyəcəkdir: “Mən sizə Rəbbinizdən elçi olduğumu təsdiqləyən bir əlamət gətirdim. Mən sizin üçün palçıqdan quşa bənzər bir şey düzəldib ona üfürərəm, o da Allahın izni ilə quş olar. Allahın izni ilə anadangəlmə koru, cüzam xəstəliyinə tutulanı sağaldar və ölüləri dirildərəm. Evlərinizdə yediyiniz və saxladığınız şeyləri sizə xəbər verərəm. Əgər möminsinizsə, şübhəsiz ki, bunda sizin üçün dəlil vardır. (Ali İmran surəsi, 49)
Hz. İsa (ə.s)-ın Allahın diləməsiylə reallaşdırdığı, ayələrdə bildirilən möcüzələri; atasız olaraq doğulması, beşikdə ikən danışması, Allahın müqəddəs kitablarını, Tövratı, İncili və Quranı bilməsi, palçıqdan quş formasında bir şey düzəldib, nəfəsiylə canlandırıb uçurması, doğuşdan kor olanı, cüzam xəstəliyini sağaltması, ölünü diriltməsi, insanların yediklərini və yığıb saxladıqlarını xəbər verməsi, özündən sonra gələcək müqəddəs insanı, peyğəmbərimiz hz. Məhəmməd (s.ə.v)-i “Əhməd” adıyla xəbər verməsi sayıla bilər.
Hz. İsa (ə.s)-ın göstərdiyi bütün bu möcüzələrə və Allahın vəhyi ilə etdiyi təbliğə baxmayaraq qövmün böyük hissəsi inkarlarını davam etdirmişdir. Quranda nümunələri verilmiş digər qövmlər kimi, o dövrün inkarçıları da (böyük ağılsızlıq edərək) hz. İsa (ə.s)-ın etdiklərinin sehr olduğunu söyləyərək, onu cadugərliklə ittiham etmişlər:
Bir zaman Məryəm oğlu İsa demişdi: “Ey İsrail oğulları! Həqiqətən, mən Allahın sizə göndərdiyi, məndən əvvəl nazil edilmiş Tövratı təsdiqləyən və məndən sonra gələcək Əhməd adlı peyğəmbərlə sizi müjdələyən bir elçisiyəm!” Allahın elçisi onlara açıq-aydın dəlillər gətirdikdə onlar: “Bu, aşkar bir sehrdir!” – dedilər. (Saff surəsi, 6)
Yenə Quranda bildirildiyi kimi hz. İsa (ə.s) yəhudiliyi ortadan qaldırmaq üçün deyil, bu şəriətin əslində doğru olduğunu vurğulamaq və içinə əlavə olunmuş xurafatları təmizləyərək, dini əslinə çevirmək üçün göndərilmişdir. Bundan əlavə Allah onu, daha əvvəl araşdırdığımız müxtəlif yəhudi təriqətləri arasındakı mübahisələrə aydınlıq gətirməklə də vəzifələndirilmişdir. Quranda belə bildirilir:
Məndən əvvəl nazil olmuş Tövratı təsdiqləyici kimi və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün göndərildim. Mən sizə Rəbbinizdən bir dəlil gətirdim. Allahdan qorxun və mənə itaət edin. (Ali İmran surəsi, 50)
İsa aydın dəlillərlə gəldiyi zaman dedi: “Mən sizə hikmət gətirmişəm və barəsində ziddiyyətə düşdüyünüz bəzi şeyləri izah etmək üçün gəlmişəm. Allahdan qorxun və mənə itaət edin! (Zuxruf surəsi, 63)
Hz. İsa (ə.s) Tövratdakı imani mövzuları təsdiqləmiş, lakin Allahın insanlara bir yol göstərici və öyüd olaraq göndərdiyi yeni kitabını; İncili gətirmişdir:
Onların ardınca Məryəm oğlu İsanı özündən əvvəlki Tövratı təsdiqləyici olaraq göndərdik. Ona içərisində hidayət və nur olan, özündən əvvəlki Tövratı təsdiqləyən, müttəqilər üçün doğru yol göstəricisi və öyüd-nəsihət olan İncili verdik. Qoy İncil əhli Allahın onda nazil etdiyi şəriət qanunları əsasında hökm versinlər. Allahın nazil etdiyi ilə hökm verməyənlər – məhz onlar fasiqlərdir. (Maidə surəsi, 46-47)
Hz. İsa (ə.s)-ın çağırışına cavab verənlərin sayı başlanğıcda çox az olmuşdur. Çünki bu çağırış, həm dolanışıqlarını illərdir hakim etdikləri xurafat və ənənədən təmin edən rahib sinfinin, həm də Allahın hakimiyyətini qəbul etməyən idarəçi sinfin imtiyazlarını ortadan qaldırırdı. Onların tətbiq etdikləri təzyiq və təhdid, xalqın böyük qisminin qorxmasına və hz. İsa (ə.s)-dan uzaqlaşmalarına gətirib çıxarırdı. Hz. İsa (ə.s)-ın etdiyi təbliğ yayılmağa, onu izləyənlərin sayı artmağa başladığında, bu qrupların hazırladıqları hiyləgər tələlər və hz. İsa (ə.s)-ı öz ağıllarına görə maneə törətmək üçün qurduqları planlar da artmışdır. Bütün peyğəmbərlər bu kimi tələlərlə tarix boyunca qarşılaşmışlar. Quranda müşriklərin elçilərə qarşı göstərdikləri bu insanlıqdan kənar münasibət belə ifadə edilmişdir:
… sizə göndərilən elçi ürəyinizə yatmayan bir şey gətirəndə siz təkəbbür göstərmədinizmi? Onların bir qismini yalançı hesab edib, bir qismini də öldürmədinizmi? (Bəqərə surəsi, 87)
Cəmiyyət içində hz. İsa (ə.s)-ı dinləyib inananlar ilə inkar edənlər ayrılmağa başlamış, iki qrup arasındakı fərq diqqətə çarpan şəkildə ortaya çıxmışdır. Bir tərəfdə gerçək dini izah edən və insanları tək bir Allaha iman etməyə çağıran Allahın elçisi, digər tərəfdə isə hansı möcüzəni, hansı dəlili görürsə görsün, inanmamağa qərar vermiş bir qrup vardır. Hz. İsa (ə.s)-ın qarşısındakı düşmənlər özlərini açıq şəkildə bildirmişlər. Onu dinləyən, yanında olan kəslərdən də sonradan onu inkar edənlər çıxması ehtimalı vardı. Necə ki, Allah: “Sonra, içlərindən bəzi təriqətlər ixtilafa düşdü…” (Zuxruf surəsi, 65) ayəsiylə bu vəziyyəti bizlərə xəbər verir. Bu səbəblə də hz. İsa (ə.s) qövmün içində iman edən, həqiqətən güvənə biləcəyi kəsləri təyin etmişdir. Bu vəziyyət Quranda bu şəkildə ifadə edilmişdir:
İsa onlardakı küfrü hiss etdikdə dedi: “Allah yolunda kimlər mənə yardımçı olacaq?” Həvarilər dedilər: “Bizik Allahın dininin yardımçıları! Biz Allaha iman gətirdik. Sən də şahid ol ki, biz müsəlmanlarıq! (Ali İmran surəsi, 52)
Yaxud onlar Allahın hiyləsindən ehtiyat etmirdilərmi? Allahın hiyləsindən yalnız ziyana uğrayanlar ehtiyat etməzlər. (Əraf surəsi, 99)
Quranda hz. İsa (ə.s)-ı öldürmək məqsədiylə inkar edənlərin bir tələ qurduqları xəbər verilir. Rəvayətlərə görə, hz. İsa (ə.s)-ın yanındakılardan birinin xəyanət etməsinə imkan verən bir qisim fanatik din adamları, Allahın elçisini həbs edib romalılara təslim etmək istəmişlər. Yenə rəvayətlərə görə, ölüm cəzasını tətbiq etməyə haqqı olmayan rahiblər, Roma rəhbərliyini təhrik etmək üçün bir tələ hazırlamış və hz. İsa (ə.s)-ı romalı dövlət adamlarına qarşı olan bir adam olaraq təqdim etmişlər. Çünki romalıların bu mövzuda çox həssas və mərhəmətsiz olduqlarını bilirlər. Bu tələnin sonu isə Quranda belə bildirilmişdir.
Onlar hiylə qurdular, Allah da hiylə qurdu. Allah hiylə quranların ən yaxşısıdır. (Ali İmran surəsi, 54)
Ayələrdə də bildirildiyi kimi, hz. İsa (ə.s)-ı öldürmək üçün hərəkətə keçilmiş, tələ qurulmuşdur. Ancaq onlar hz. İsa (ə.s)-ı öldürməyi bacara bilməmişlər, onun bir bənzərini, hz. İsa (ə.s) zənn edərək öldürmüşlər. Allah, hz. İsa (ə.s)-ı Öz Qatına yüksəldərək, hazırlanan tələni boşa çıxarmışdır:
bir də: “Həqiqətən, biz Allahın elçisi Məryəm oğlu İsa Məsihi öldürdük!” – dediklərinə görə lənətə düçar edildilər. Halbuki onu nə öldürdülər, nə də çarmıxa çəkdilər. Onlara ancaq İsanın bənzəri göstərildi. Şübhəsiz ki, bunda ixtilaf edənlər onun barəsində şəkk-şübhə içindədirlər. Bu haqda onların, zənnə uymaqdan başqa heç bir məlumatı yoxdur. Onlar onu öldürdüklərinə yəqinliklə əmin deyillər. Əksinə, Allah onu Özünə tərəf qaldırmışdır. Allah Qüdrətlidir, Müdrikdir. (Nisa surəsi, 157-158)
Romalıların hz. İsa (ə.s)-ı çarmıxa çəkərək öldürdükləri iddiası dünyada olduqca məşhur yanılmadır. Bu yanılmaya görə, hz. İsa (ə.s)-ı həbs edən romalılar və onu çarmıxa gərərək öldürmüşlər. Necə ki, xristian aləminin çox böyük bir hissəsi də hadisəni bu şəkildə qəbul edir, lakin hz. İsa (ə.s)-ın öldükdən sonra dirilərək göyə yüksəldiyinə inanır. Halbuki hz. İsa ölməmişdir və öldürülməmişdir. Necə ki, Quran ayələrini araşdırdığımızda da hadisənin əslinin belə olmadığını görərik:
bir də: “Həqiqətən, biz Allahın elçisi Məryəm oğlu İsa Məsihi öldürdük!” – dediklərinə görə lənətə düçar edildilər. Halbuki onu nə öldürdülər, nə də çarmıxa çəkdilər. Onlara ancaq İsanın bənzəri göstərildi. Şübhəsiz ki, bunda ixtilaf edənlər onun barəsində şəkk-şübhə içindədirlər. Bu haqda onların, zənnə uymaqdan başqa heç bir məlumatı yoxdur. Onlar onu öldürdüklərinə yəqinliklə əmin deyillər. (Nisa surəsi, 157)
Yəni hz. İsa (ə.s) ölməmiş və öldürülməmişdir. Eyni ayənin davamında hz. İsa (ə.s)-ın ölmədiyi, Allah Qatına yüksəldildiyi bu şəkildə bildirilir:
Əksinə, Allah onu Özünə tərəf qaldırmışdır. Allah Qüdrətlidir, Müdrikdir. (Nisa surəsi, 158)
Ayədə bildirilən həqiqət açıqdır. Hz. İsa (ə.s)-ı öldürməyə cəhd edən romalılar, bunda müvəffəqiyyətli olmamışlar. Ayədə keçən “…Onlara ancaq İsanın bənzəri göstərildi….” ifadəsi bu vəziyyəti açıqca xəbər verir.
Allah insanlara hz. İsa (ə.s)-ın bir bənzərini göstərmiş və onu Öz qatına yüksəltmişdir. Bundan əlavə Rəbbimiz, bu iddiada olanların həqiqətə dair məlumatları olmadığını da bildirir.
Hz. İsa (ə.s)-ın çarmıxa çəkildiyi yalanı haqqında ilk çağlarda müxtəlif ayrı düşüncələr ortaya çıxmışdır. Sonrakı əsrlərdə, Konsul qərarlarıyla, xristianlığın iman qaydaları təyin olunana qədər bu fikir ayrılıqları davam etmiş və hz. İsa (ə.s)-ın çarmıxa gərilmədiyini iddia edən axınlar azğın elan edilmişlər.
