Hz. İbrahimin oda atılması məcazi izahdır: Hz. İbrahim fiziki olaraq oda atılmamış, həbs olunmuş və çox ağır şəraitdə zindanda qalmışdır. Dövrün zalım kralı tərəfindən onun kimi inanmadığı və yaşamadığı üçün həbs edildiyi Quranda, Quran təfsirlərində və İslami mənbələrdə bildirilir.
Hz. İbrahim bildiyimiz mənada fiziki bir odun içinə atılmış olsa və bədəni heç bir zərər görmədən oradan çıxsaydı, bu vəziyyət ağlın iradəsini ortadan qaldırar və imtahan mühitini pozardı. Rəvayətlərdə anlatıldığı kimi odun bir anda gölə çevrilməsi, mancanaqla atılması və oradan gəzərək çıxması kimi hadisələr baş versəydi, bütün insanlar istisnasız iman etmək məcburiyyətində qalardı. Bu isə Allahın dünya üçün təqdir etdiyi imtahan sirrinə uyğun deyildir. Həmçinin bir insanın mancanaqla fırladılması halında yerə şiddətlə çırpılaraq həyatını itirəcəyi aydındır. Dolayısı ilə ayələrdə ifadə edilən hadisə fiziki od deyil, çox çətin və ağır bir həbsxana mühitidir.
Hz. İbrahimin Həbs Olunduğunu Bildirən Mənbələr
Quranı təfsir edən ilk alimlərdən Muqatil b. Süleyman, Bəqərə surəsinin 258-ci ayəsinin təfsirində “İbrahim bütləri qırdıqdan sonra Nəmrud onu həbs etdi” ifadəsini işlədir. Məşhur təfsir alimləri əl-Bəğavi və əs-Sələbi də bu görüşü təsdiqləyirlər. Tabiin dövründən İbn Sədin Ət-Təbəqatül-Kübra əsərində də Hz. İbrahimin təbliğə başladıqdan sonra Nəmrud tərəfindən həbs edildiyi nəql olunur. Tarixi tapıntılar və arxeoloji araşdırmalar da Hz. İbrahimin Van qalası ətrafında 10 il ərzində həbsdə qaldığını göstərir.
Cəhim Kəlməsi və Cəhənnəm Şəraitində Həbsxana
Quranda keçən “Cəhim” kəlməsi, cəhənnəm kimi ağır şəraiti olan həbsxananı rəmzi olaraq ifadə edir. İbn Qeyyim əl-Cövziyyə Təriqul-Hicrəteyn əsərində “Cəhənnəm məhbusluq diyarıdır” deyir. Fəxrəddin ər-Razi Məfatihul-Ğeyb əsərində “Cəhənnəm günahkar ruhlar üçün bir həbsxanadır” ifadəsini işlədir. Bədiüzzaman Həzrətləri də Risaleyi-Nurda cəhənnəmin bir həbsxana vəzifəsini gördüyünü qeyd edir. Cəhənnəmi anlatan ayələrdəki dörd bir tərəfdən əhatə olunma, zəncirlər, qandallar, gözətçilər və kilitli qapılar da tam bir həbsxana quruluşuna işarə edir.
Saffat surəsinin 97-ci ayəsindəki “bir bina hazırlayın” ifadəsi hündür qala divarları olan həbsxana binasının inşası mənasını daşıyır. Ənbiya surəsinin 68-ci ayəsində keçən “harriquhu” kəlməsi isə Lisanul-Ərəb mənbələrinə görə təkcə yandırmaq deyil; “yox etmək, məhv etmək, izini silmək” mənasındadır. Bu ifadə Hz. İbrahimin odda yandırılmasını deyil, zindana salınaraq cəmiyyətdən təcrid olunmasını, unudulmasını və təsirsiz hala gətirilməsini anlatmaqdadır.
