Kainatın hər bir nöqtəsi, mikroaləmdən makroaləmə qədər hər bir zərrə, Yaradanın sonsuz elmini və qüdrətini əks etdirən bir kitab kimidir. Bu kitabın ən təsirli səhifələrindən biri də canlılar aləmidir. İnsan təbiəti müşahidə etdikdə, yalnız bioloji prosesləri deyil, eyni zamanda Allahın Rəhman (bütün canlılara ruzi verən, ayırd etmədən mərhəmət edən) və Rəhim (möminlərə və yaratdıqlarına xüsusi şəfqət göstərən, qoruyan) sifətlərinin heyranedici təzahürlərini görür.
Dünyaya yeni göz açan hər bir canlı, istər bir aslan balası olsun, istərsə də kiçik bir sərçə, tamamilə aciz və çarəsizdir. Onlar nə qidalanmağı bilir, nə də ətrafdakı təhlükələrdən xəbərdardırlar. Bu nöqtədə qarşımıza çıxan mənzərə heyrətamizdir: Bu qədər gücsüz bir varlığın sağ qalma ehtimalı riyazi olaraq sıfıra yaxın olduğu halda, onlar böyük bir şəfqətlə əhatə olunurlar. Bu şəfqət, valideyn olan heyvanların daxilinə Allah tərəfindən yerləşdirilmiş bir ilhamdır.
Heyvanların öz balaları üçün göstərdikləri fədakarlıq, onların şüurlu seçimi deyil. Çünki bir heyvanın “gələcək nəsli qorumaq” kimi mücərrəd bir ideologiyası və ya mənəvi vicdanı yoxdur. Onlar Allahın Rəhman sifətinin bir təzahürü olaraq, öz canları bahasına balalarını qorumağa proqramlaşdırılmışlar. Bu, materiyanın kor təkamülü ilə deyil, yalnız və yalnız Rəhmli bir Yaradanın iradəsi ilə izah oluna bilər.
Təbiətin ən yırtıcı və qorxulu canlılarından biri olan timsahlar, balalarına qarşı göstərdikləri münasibətlə insanı heyrətə gətirir. Timsahın çənə quruluşu tonlarla təzyiq tətbiq edə biləcək gücdədir. Lakin eyni timsah, balaları yumurtadan çıxdıqda onları ən həssas şəkildə ağzına yığır və suya daşıyır. Balalar üçün ən etibarlı sığınacaq, analarının o nəhəng və qorxulu ağzındakı xüsusi qoruyucu kisədir. Şüuru olmayan bir sürünənin, normalda şikar kimi görə biləcəyi kiçik canlıları bu qədər incəliklə qoruması, Allahın heyvanları balalarına “xidmətçi” etdiyinin ən bariz nümunəsidir.
Eyni vəziyyət aslanlar, bəbirlər və digər böyük pişikkimilərdə də müşahidə olunur. Bir aslan ov edərkən nə qədər amansızdırsa, balası ilə oynayarkən və ya onu daşıyarkən bir o qədər yumşaqdır. Onlar balalarını boyunlarının arxasından elə bir incəliklə tuturlar ki, bala heç bir ağrı hiss etmir və instinktiv olaraq hərəkətsiz qalır. Bu qarşılıqlı uyğunluq və şəfqət, Allahın Rəhim sifətinin yer üzündəki vizual təzahürüdür.
Heyvanların yuva qurma bacarıqları, onların sahib olduğu “ilahi mühəndisliyin” göstəricisidir. Heç bir memarlıq təhsili almayan, xəttatlıq və ya mühəndislikdən xəbəri olmayan quşlar və həşəratlar, hər biri sənət əsəri olan yuvalar inşa edirlər. Bu yuvalar yalnız sığınacaq deyil, həm də strateji müdafiə mərkəzləridir.
Məsələn, arıquşu öz yuvasını qorumaq üçün ətrafa çoxlu sayda “saxta yuvalar” inşa edir. Bu, düşmənin diqqətini yayındırmaq üçün qurulmuş mükəmməl bir taktikadır. Bir quşun belə bir “aldatma” strategiyasını öz ağlı ilə düşünməsi mümkün deyil. Burada görünən aydın həqiqət, Allahın o kiçik canlıya müdafiə yollarını vəhy etməsidir.
Digər tərəfdən, dəniz quşlarının suyun qalxma ehtimalına qarşı suda batmayan materiallardan yuva qurması, yaxud çöl quşlarının istidən qorunmaq üçün yuvalarını kölgəli və sərin yüksəklikdə inşa etməsi, onların ekoloji biliklərə sahib olduğunu deyil, onları yaradanın hər şeyi bildiyini göstərir. Allahın elmi bu canlıların hərəkətlərində təcəlli edir və Rəhman sifəti ilə onların həyatda qalmasını təmin edir.
Antarktidanın dondurucu soyuğunda, həyatın qeyri-mümkün göründüyü şərtlərdə imperator pinqvinlərinin göstərdiyi rəftar, mərhəmətin ən böyük dərslərindən biridir. Dişi pinqvin yemək gətirmək üçün okeana getdikdə, erkək pinqvin yumurtanı ayaqlarının üzərində, xüsusi bir dəri qatının altında 4 ay boyunca qoruyur. Bu müddət ərzində o, bir addım belə atmır, yemək yemir və şiddətli qar fırtınalarına qarşı bədənini sipər edir. Bu dözüm və səbir, yalnız Allahın verdiyi bir güclə mümkündür.
Albatros quşları isə balaları üçün minlərlə kilometr uçaraq yemək axtarırlar. Onlar yumurtanın üzərində 50 gün boyunca tərpənmədən dayanaraq, gələcək nəslin doğulması üçün öz rahatlığından tamamilə imtina edirlər. Bütün bu davranışlar “nəsil artırmaq instinkti” adı altında sadələşdirilə bilməz; çünki instinkt dediyimiz şeyin özü, Allahın canlıların ruhuna yazdığı bir qanundur.
Heyvanlar aləmində ən təsirli müdafiə üsullarından biri də “yaralı təqlidi” ssenarisidir. Bir ana ördək və ya bəzi yer quşları, ovçunun yuvaya yaxınlaşdığını gördükdə, dərhal özünü yaralı kimi göstərməyə başlayır. Qanadını yerdə sürüyür, ağrılı səslər çıxarır və ovçu üçün asan bir hədəf təəssüratı yaradır. Ovçu balaları buraxıb ananın dalınca düşdükdə, ana ördək onu yuvadan kifayət qədər uzaqlaşdırır və sonra qəfildən uçaraq uzaqlaşır.
Bu hərəkətin daxilində həm böyük bir cəsarət (çünki özünü düşmənin önünə atır), həm də yüksək səviyyəli bir aktyorluq və zəka var. Şüuru olmayan bir quşun “mən özümü yaralı kimi göstərim, düşmən mənə aldansın, balalarım xilas olsun” kimi bir mühakimə yürütməsi qeyri-mümkündür. Bu, birbaşa Allahın Rəhman sifəti ilə o canlıya öyrətdiyi bir qurtuluş yoludur.
Allahın Rəhman sifətinin digər bir yönü, heyvanların insanın həyatını asanlaşdırmaq üçün xüsusi qabiliyyətlərlə təchiz edilməsidir. İtlərin qoxu bilmə duyğusu buna ən gözəl nümunədir. İnsandan bir milyon dəfə daha həssas olan bu burunlar, yalnız heyvanın sağ qalması üçün deyil, həm də itkin düşmüş insanları tapmaq, narkotik və partlayıcı maddələri aşkar etmək kimi işlərdə insanın xidmətinə verilmişdir.
İtlərin tənəffüs sistemindəki xüsusi yaradılış (Schlieren texnikası ilə sübut olunmuşdur) onların nəfəs verərkən qoxunu dağıtmamasını təmin edir. Bu, Allahın insanlara olan mərhəmətinin bir nəticəsidir. Atların, dəvələrin yük daşımaqda, inəklərin və qoyunların qida mənbəyi olaraq yaradılması, kainatın insan mərkəzli bir rəhmət sistemi ilə idarə olunduğunu göstərir.
Niyə bütün heyvan balaları sevimli görünür? Niyə bir aslan balası və ya bir ayı balası bizdə qorxu deyil, şəfqət hissi oyadır? Bu, Allahın kainata yerləşdirdiyi estetik bir qanundur. Balaların iri gözləri, yumru üz xətləri və müdafiəsiz rəftarı, ətrafdakı daha güclü varlıqlarda “qoruma instinktini” hərəkətə keçirmək üçün xüsusi olaraq dizayn edilmişdir. Bu sevimlilik, həm insanlar üçün bir ruh zövqüdür, həm də heyvanlar üçün sağ qalma qalxanıdır. Allah bu yolla, ən vəhşi canlıların belə balalarına qarşı yumşaq olmasını təmin edir.
Heyvanlar aləmində gördüyümüz bu sonsuz fədakarlıq, şəfqət və nizam nümunələri təsadüflərin və ya kor təkamülün məhsulu ola bilməz. Hər bir canlının hərəkəti, hər bir quşun yuva qurma texnikası və hər bir ananın balası üçün canını fəda etməsi, uca bir iradənin idarəsi altındadır.
Allah, Qurani-Kərimdə “Şübhəsiz, heyvanlarda da sizin üçün bir ibrət vardır…” (Nəhl surəsi, 66) buyuraraq, bizləri bu möcüzələr üzərində düşünməyə dəvət edir. Yer üzündəki milyonlarla növ canlı, Allahın Rəhman və Rəhim sifətlərinin canlı şahidləridir. Bizə düşən vəzifə isə, bu şəfqət təzahürlərini görüb Yaradanın sonsuz rəhmətinə şükür etmək və kainatdakı bu böyük nizamdan ibrət almaqdır.
