Həyatımız kino lenti kimidir. Biz o kino lentinin hər bir kadrını vaxtı gəldikdə, ancaq yaşadığımız zaman görə bilirik. O kino lenti doğulduğumuz andan son nəfəsimizi verdiyimiz ana qədər yaşayacağımız milyonlarla hadisələrlə doludur. Hər bir təfərrüat o kino lentinin içinə sığışdırılıb. O kino lentindən kənara çıxa bilməyəcəyimizi heç vaxt unutmamalıyıq.
Əslində kinoteatrda izlədiyimiz film kimidir. Filmin əvvəli, sonu, filmdə qarşılaşdığımız hər təfərrüat biz hələ o filmi seyr etməyə başlamadan öncə bəllidir. Biz filmin hələ əvvəlindəki kadrı izləyərkən, filmin ən son səhnəsində nə görəcəyimiz bəllidir. Bunu əvvəldən bilməmək, hadisələrin reallaşmamış və müəyyən edilməmiş olduğuna dair dəlil deyil.
Filmin ən həyəcanlı səhnəsində bir sonrakı epizodda nə olacağını bilmədiyimiz üçün həyəcanlanmağımız, nə olacağının sürpriz olmasından irəli gəlmir. Bir sonrakı səhnə filmin ssenarisi tamamlandığı andan bəllidir. Amma biz o səhnəni bilmədiyimiz, sanki hadisələr həmin an öz-özünə baş verəcək hissinə qapıldığımız üçün həyəcanlanırıq. Əslində həyatımız da kinoteatrda seyr etdiyimiz film kimidir.
Tək fərqi odur ki, hər birimiz üçün özəl film var və hər kəs öz film lentində əvvəlcədən müəyyən edilmiş hadisələri yaşaya bilir. Əvvəlimiz, sonramız və hazırkı anımız hamısı o kino lentinin içindədir. Necə ki, bir film ekranda göstərildikdən sonra biz o filmdəki obrazları, hadisələrin gedişatını, filmin sonunu dəyişdirə bilmiriksə, öz həyatımızla bağlı da ən kiçik bir dəyişiklik etmə gücünə, qüdrətinə, imkanına sahib deyilik.
Hər birimiz özümüzə aid filmimizi, sanki kinoteatrda seyr edirmiş kimi, qapqaranlıq otağımızın içində seyr edirik. O otaqdan kənara həyatımız boyunca əsla və əsla çıxa bilmirik.
Kinoteatrdan fərqi odur ki, biz filmimizi böyük otaqda yox, əksinə beynimizin arxa tərəfində, bir neçə kub millimetr ət parçasının içində seyr edirik. Bu nə bir düşüncə, nə inanc, nə də fəlsəfi fikirdir. Tamamilə elmi həqiqətdir.
Dünyada indiyə kimi yaşamış hər insan xarici aləmi ancaq və ancaq beyninin arxa tərəfindəki kiçik görmə mərkəzinin içində seyr edir. Görürəm, eşidirəm, toxunuram, hiss edirəm dediyimiz hər şey isə tək-tək beynimizin içində baş verir. Amma ən təəccüblüsü isə beynimizdə nə rəng, nə səs, nə də görüntü var. Çünki beynimizdəki balaca kinoteatr səsi, işığı keçirmir. Yəni beynimizin içi qapqaranlıqdır. Mütləq səssizlik hökm sürür beynimizin içində. Beynimizin içində ancaq elektrik siqnalları var.
Elmi yazar Rita Karter “Mapping The Mind” adlı kitabında dünyanı necə dərk etdiyimizi bu şəkildə açıqlayır:
“Hər bir hiss etmə orqanı özünə uyğun xəbərdarlıqlara cavab verəcək şəkildə yaradılmışdır. Bu xəbərdarlıqlar isə molekullar, dalğalar və ya titrəşmələr formasındadır. Bütün bu müxtəlifliklərinə baxmayaraq, hiss etmə orqanları təməldə eyni vəzifəni yerinə yetirirlər: özlərinə aid xəbərdarlıqları elektrik siqnallarına çevirirlər. Qırmızı rəng deyil və ya Bethovenin beşinci simfoniyasının ilk notu deyil – təkcə elektrik enerjisidir. Əslində, bir hissi digərlərindən fərqli hala gətirmək əvəzinə hiss etmə orqanlarının hamısını oxşar hala, yəni elektrik siqnallarına çevirirlər.”
Necə ki, kinoteatrda izlədiyimiz film projektordan əks etdirilərək kino pərdəsində görünürsə, gördüyümüz görüntülər də foton olaraq gözümüzə əks etdirilir və gözümüz, qulağımız, dərimiz bu şüaları elektrik siqnalına çevirərək beynimizdəki müvafiq mərkəzlərə yollayır. Dolayısilə biz təkcə beynimizin içində bizə göstərilən, eşitdirilən, hiss etdirilən hadisələrlə təmasda ola bilirik. Əslində bir növ beynimizdəki o kiçik kinoteatra və orada izlədiyimiz filmə bağlı olaraq yaşayırıq. Əsla o otaqdan kənara çıxa bilmirik və o filmdən də kənara çıxa bilmirik. Sanki o filmin içinə zəbt olmuşuq. Filmin ssenarisində əvvəlcədən yazılan nə varsa, onu yaşamaqdan başqa heç bir alternativ bizim için mümkün deyil.
Hansı gün doğulacağımız, hansı gün, hansı saat, hansı saniyə öləcəyimiz, hansı məktəbə gedəcəyimiz, hansı universitetə qəbul olunacağımız, neçə uşağımızın olacağı, hansı xəstəliklərimizin olacağı hamısı o film lentində bəllidir. O kino lentini, yəni taleyimizi müəyyən edən Rəbbimiz Quranda bu həqiqəti bizə bildirir:
Şübhəsiz, biz hər şeyi tale ilə yaratdıq. (Qamər surəsi, 49)
Əgər hər şey taleyimizdə, hər şeyi Rəbbimiz hələ biz doğulmadan öncə ən incə təfərrüatına qədər müəyyən edib hamısını xeyirlə yaradırsa, o zaman bizə düşən məsuliyyət yaşadığımızın hər an taleyimizdə olduğunu dərk edib, Rəbbimizdən tam razı olmaqdır.
İstədiyimiz qədər tədbir alaq, taleyimizdə yazılmış bir qəzanın qarşısını əsla ala bilmərik. Bunu unutmayaq…
İstədiyimiz qədər oxuyaq, taleyimizdə müəyyən edilmiş universitetdən başqa daha yaxşı bir universitetə əsla qəbul oluna bilmərik…
İstədiyimiz qədər idman edək, taleyimizdə Allahın nəsib etdiyindən daha uzun boylu insan əsla ola bilmərik…
İstədiyimiz qədər əmək sərf edək, taleyimizdə müəyyən ediləndən kənar uğura əsla imza ata bilmərik….
Əmək sərf etməyimiz, çalışmağımız, tədbir almağımız bunların hamısını etməyimiz ibadətdir və fərzdir. Amma bütün bunlar nəticə etibarilə qarşılaşacağımız hadisələri əsla dəyişdirmə gücünə malik deyil.
Dolayısilə beynimizin içindəki mərcimək dənəsi böyüklüyündəki qapqaranlıq, səssiz kinoteatrda öz filmimizi izləyərkən filmin sonunun bəlli olduğunu düşünüb çox təvəkkül etmək, müsibətlərə kədərlənməmək, nemətlərlə öyünməmək, Rəbbimizi çox sevib onun yaratdığı hər şeydən razı qalmaq lazımdır. Çünki əksini etmək həm Qurana görə haramdır, həm də nəticəni dəyişdirməyəcəkdir. Bu həqiqəti Rəbbimiz Quranda bizə bu şəkildə xəbər verir:
Yer üzündə baş verən və sizin başınıza gələn elə bir müsibət yoxdur ki, Biz onu yaratmazdan əvvəl bir kitabda (Lövhi-məhfuzda) olmasın. Şübhəsiz ki, bu, Allah üçün asandır. (Allah bunları ona görə yazmışdır ki,) əlinizdən çıxanlara görə kədərlənməyəsiniz və Allahın sizə verdiklərinə görə sevinib qürrələnməyəsiniz. Allah özünü bəyənib qürrələnənləri sevməz. (Hədid surəsi, 22-23)
