Onları (sizə qarşı vuruşanları) harada görsəniz öldürün! Sizi çıxartdıqları yerdən siz də onları çıxardın! Fitnə qətldən daha şiddətlidir. Onlar sizinlə Məscidi-haramın yanında vuruşmayınca, siz də onlarla orada vuruşmayın! Əgər sizinlə vuruşsalar, siz də onları öldürün! İnkar edənlərin cəzası belədir. (Bəqərə surəsi, 191)
Bu ayə, müsəlmanların Məkkədə ağır təzyiq və zorakılığa məruz qaldığı, yurdlarından çıxarılıb Mədinəyə hicrət etməyə məcbur edildiyi bir dövrdə nazil olmuşdur. O dövrdə müşriklərin zülmü davam edir, sülh çağırışlarına məhəl qoymur və müsəlmanlara qarşı faktiki hücumlar həyata keçirirdilər. Məhz bu şəraitdə müsəlmanlara özlərini müdafiə etmək əmri verilmişdir. Ayə, təcavüzkarlığa qarşı müdafiə haqqını ifadə edir.
Ayədə müharibənin şərtləri açıq şəkildə göstərilir: “Onlar sizinlə Məscidi-haramın yanında vuruşmayınca, siz də onlarla orada vuruşmayın! Əgər sizinlə vuruşsalar, siz də onları öldürün!” Bu, müharibənin yalnız qarşı tərəf hücum etdikdə bir müdafiə olaraq qanuni olduğunu göstərir. Hücum olmadıqca vuruşmaq halal deyil. Bu hökm, Qurandakı müharibə hüququnun əsas prinsipidir. Radikalların və ya İslam düşmənlərinin bu şərti nəzərə almadan ayəni şərh etməsi doğru deyil. Ayənin hökmü hücum deyil, müdafiədir!
Ayədəki “Fitnə qətldən daha şiddətlidir” hökmü də əhəmiyyətlidir. Fitnə; cəmiyyəti qızışdırmaq, nifrəti körükləmək, dedi-qodu yayaraq anarxiya və terroru yaymaq, düşmənçilikləri artırmaq, insanlar arasına ayrılıq salmaq, inananları çətin vəziyyətdə qoymaq kimi pozğunluq ehtiva edən əməllərdir. Ayənin ifadəsi ilə, bu cür pozğunluqların nəticələri fiziki qətldən belə daha ağırdır. O dövrdə müsəlmanlara hücum edənlər, həm faktiki, həm də psixoloji olaraq bu cür fitnə mühiti yaradırdılar.
Bu gün bəzi şəxslərin şayiələrə və ya uydurmalara əsaslanaraq müəyyən cəmiyyətləri, dinləri və ya ölkələri ümumiləşdirərək “fitnəkar” elan etməsi və Bəqərə 191-i bu iddialarına əsaslandırmağa çalışması, Quranın ruhuna ziddir.
Bir şəxsi və ya qrupu fitnə ilə ittiham etmək üçün, təsvir edilən pozğunluq əməllərini açıq şəkildə törətməsi lazımdır. Xüsusilə musəviləri və ya İsraili bir bütün olaraq “fitnəkar” elan etmək Qurana görə haramdır.
Hər bir cəmiyyətdən və ya dindən fitnə törədən insanlar ola bilər. Ancaq necə ki, içindən fitnəkar çıxan Ərəblərin, Türklərin və ya Müsəlmanların hamısı fitnəkar sayıla bilməzsə, musəvilərin və ya yəhudilərin də hamısı bu şəkildə damğalana bilməz. Quran, müsəlmanların Kitab Əhlinə (Yəhudilər və Xristianlar) yaxşı münasibətlər qura biləcəyini bildirir; onların yeməklərindən yeyə bilər, onlara qonaq ola bilər, dostluq qura bilər və hətta Kitab Əhli qadınları ilə evlənə bilərlər (Maidə Surəsi, 5).
Evlilik, insanlar arasında qurula biləcək ən yaxın bağlardan biridir və ailələri bir-birinə qohum edir. Quranın evlənməyə icazə verdiyi bir icmanın üzvlərini qeyd-şərtsiz “fitnəkar” elan etmək, həm ziddiyyətdir, həm də Quranın ümumi yanaşmasını anlamamaqdan irəli gəlir. Bu cür ümumiləşdirmələr, Qurandan daha çox, mövzu ilə bağlı uydurma rəvayətlərin və ya qərəzlərin təsiri ilə ortaya çıxır.
Qısaca, Bəqərə surəsi 191-ci ayəsi zülmə və hücuma qarşı qanuni müdafiəni izah edir, ancaq ilk hücum edən olmağı qadağan edir. Fitnə, qətldən daha təhlükəli sayılan ictimai pozğunluqdur. Quran, ümumiləşdirilmiş ittihamları rədd edir və xüsusilə Kitab Əhli ilə insani münasibətlərin qurulmasına icazə verir. Ayələri öz kontekstində və Quranın bütövlüyü içində anlamaq əsasdır.
