Ali İmran surəsi, imanın təməl prinsiplərini və bu prinsiplərin insan həyatındakı təzahürlərini araşdıran mühüm ayələri ehtiva edir. Həmin ayələrdə Allah ilə insan arasındakı münasibətin üç təməl ölçüsü üzərində dayanılır: İlahi vədin mütləq olması, insanın zəlalətə düşmə potensialı və ilahi sınaqların insanı dəyişdirən gücü.
Bu ayələrin mərkəzində Allahın Öz vədinə tam şəkildə sadiq olduğu həqiqəti vurğulanır. Uca Allah Ali İmran surəsinin 152-ci ayəsində buyurur: “And olsun ki, Allah sizə verdiyi vədində sadiq qaldı”. Bu o deməkdir ki, Allah sözündən və vədindən əsla dönməz. Məsələn, əgər Hz. Mehdi vəd edilibsə, onu mütləq zühur etdirəcəkdir. Əgər Hz. İsa Məsih vəd edilibsə, onu mütləq göndərəcəkdir. O, nə demişsə, onu edər. 150-ci ayədə də buyurulduğu kimi:
Əksinə, sizin himayədarınız Allahdır və O, yardım edənlərin ən xeyirlisidir. (Ali İmran surəsi, 150)
Bu prinsip, iman edən insanlara gələcəyə dair sarsılmaz bir ümid və dərin mənəvi təminat verir. Allahın Öz sözündən dönməyəcəyinə olan inanc, həyatın qeyri-müəyyənlikləri qarşısında möhkəm bir dayaq nöqtəsi yaradır və insanın etdiyi əməllərə bir məna qazandırır. Bu, sadəcə bir təsəlli deyil, həm də insanı səbirli və məqsədyönlü olmağa təşviq edən fəal bir qüvvədir.
Bununla yanaşı, bu ilahi təminatın qarşısında insanın düşə biləcəyi ən böyük xəta da 151-ci ayədə açıq şəkildə ortaya qoyulur. Bu xəta, Allahın “haqqında heç bir dəlil endirmədiyi şeyi”, yəni vəhy olmadığı halda Allahın hökmü kimi göstərilən şeyləri, “Allaha şərik qoşmaq”dır. Allah bu əməli edənlər haqqında belə buyurur:
Haqqında heç bir dəlil nazil etmədiyi şeyləri Allaha şərik qoşduqları üçün inkar edənlərin qəlbinə qorxu salacağıq. Onların sığınacağı yer cəhənnəmdir. Zalımların gedəcəyi yer nə pisdir! (Ali İmran surəsi, 151)
Çünki ilahi bir təməldən məhrum olan qanunlar və inanclar, insanı daimi bir şübhə və daxili xaosa məhkum edir. Ayədə vurğulandığı kimi, bu hal qəlbə qorxu salır və bu yolda inad edənlərin son mənzilinin böyük bir peşmançılıq və əzab olacağı bildirilir. Bu, ədalət yolundan sapanların və öz nəfslərinə zülm edənlərin qaçınılmaz aqibətidir.
Nəhayət, ayələr həyatın ayrılmaz bir həqiqəti olan imtahan mövzusuna toxunur. Ali İmran surəsinin 166-cı ayəsində buyurulan “İki dəstənin qarşı-qarşıya gəldiyi gün” ifadəsi, Hz. Mehdi ilə Dəccalın qarşı-qarşıya gələcəyi böyük sınağa bir işarədir. Həmin gün “sizə üz verən müsibət ancaq Allahın izni ilə idi”. Bu hadisələrin təməl məqsədi vardır: “(Bu, Allahın) möminləri ayırd etməsi” üçün, yəni imtahan üçün idi.
Bir mömin həyatında gözlənilməz bir şeylə, ağır bir böhtanla qarşılaşa bilər, həbs edilə bilər, döyülə bilər, təhqir oluna bilər. Müsəlmanların arasından şəhidlər çıxa bilər. Bu hadisələri talenin bir parçası və ilahi bir imtahan kimi görmək şüuru, yaşanan ağrını mənasız bir fəlakət olmaqdan çıxarır.
Mömin bilməlidir ki, başına gələn hər şey mütləq taledədir və Allahdandır. Əksinə, bu çətinliklər imanı daha da möhkəmləndirən, şəxsiyyəti mənəvi kamilliyə çatdıran və Allaha olan təslimiyyəti dərinləşdirən bir pilləyə çevrilir.
Beləliklə, həqiqi iman yalnız bolluq və rifah anlarında deyil, əsas çətinliklər qarşısında göstərilən mətanət və səbirlə öz həqiqi mənasını tapır.
