Ali İmran surəsinin 14-cü ayəsində buyurulur: “Qadınlara, uşaqlara, qızıl-gümüş yığınlarına, yaxşı cins atlara, mal-qaraya və əkin sahələrinə qarşı nəfsani istəklər insanlara gözəl göstərilmişdir. Bunlar dünya həyatının (müvəqqəti) mənfəətləridir. Ən gözəl dönüş yeri Allah dərgahındadır.”
Bu ayə, insan təbiətinin dərinliklərində kök salmış dünyəvi cazibələrə qarşı fitri meylin mövcud olduğunu və eyni zamanda, bu cazibənin mahiyyət etibarilə müvəqqəti, keçici olduğu vurğulanır. Ayənin davamında isə həqiqi, qalıcı və üstün dəyərin, əsl səadətin yalnız Allah dərgahında olduğu bəyan edilir, insanları fani olanla əbədi olan arasında seçim etməyə və üstünlüyü doğru müəyyənləşdirməyə dəvət edir.
Bu ayənin daha dərin təfsirində, “dünya həyatının malı” kimi təqdim olunan nemətlərin, əslində keçici və daxili mənadan məhrum olan vasitələr olduğu qənaətinə gəlmək mümkündür. Bu dünyəvi mənfəətlər, zahirən nə qədər cəlbedici və arzuolunan görünsə də, əslində daimi hüzur və tamamlanma hissi daşımırlar. Bu müvəqqətilik və aldadıcılıq, gündəlik həyatda rastlaşdığımız bir sıra hallarda özünü bariz şəkildə büruzə verir.
Məsələn, bir çox insanın arzuladığı dəbdəbəli bir avtomobilə sahib olmaq, ilk baxışda böyük bir nailiyyət və xoşbəxtlik mənbəyi kimi görünsə də, onun istismarı ilə bağlı yaranan daimi maddi yüklər, texniki nasazlıqlar, qəza riski, park etmə problemi, cərimələr kimi narahatlıqlar bu sevincə kölgə salır.
Beləliklə, dünyəvi nemətlərin əldə edilməsi və saxlanılması prosesi, çox vaxt insana rahatlıqdan daha çox, əlavə məsuliyyət, stress və hətta iztirab gətirir. Bu nemətlər, əslində bir sınaq vasitəsi olaraq, insanın onlara nə dərəcədə bağlandığını və axirət həyatını nə qədər önəmsədiyini ortaya qoyur.
Peyğəmbərlərin həyatı və missiyası da bu kontekstdə dərin mənalar kəsb edir. İslamın qısa bir zaman kəsiyində geniş ərazilərə yayılmasından sonra Hz. Məhəmmədin Allah tərəfindən öz dərgahına alınması hadisəsi, dünyəvi həyatın tamamlanmış bir missiya qarşısında öz əhəmiyyətini itirdiyini göstərir.
Belə ki, əbədi səadət və nöqsansız nemətlərlə dolu Cənnət həyatı vəd olunan bir şəxsiyyət üçün, missiyası bitdikdən sonra bu fani dünyada qalmaq, bir növ əziyyət və iztirab kimi qəbul edilə bilər. Bu, dünyanın müvəqqəti dəyərini və axirətin əbədi üstünlüyünü bir daha təsdiqləyən ilahi bir hikmətdir.
Eyni təhlil müstəvisində, Hz. Süleymanın misilsiz səltənəti, qüdrəti və zənginliyi də fərqli bir perspektivdən dəyərləndirilə bilər. İnsanların həsəd və heyranlıqla baxdığı bu böyük hakimiyyət və cah-cəlal belə, xəstəlik, baş ağrısı kimi bəşəri zəifliklərdən, dünyəvi sıxıntılardan və qayğılardan kənarda qalmamışdır. Onun süfrəsini bəzəyən ən ləziz təamlar, məsələn, nadir quş ətləri və digər dünya nemətləri, Cənnətdə möminlər üçün hazırlanmış tükənməz və müqayisə olunmaz nemətlərin yanında heç bir əhəmiyyət kəsb etmir.
Hz. Süleymanın saraylarının qızılla, qiymətli daş-qaşla bəzədilməsi, şübhəsiz ki, Allahın dininin izzətini və şanını, Onun peyğəmbərinə bəxş etdiyi qüdrəti nümayiş etdirən bir “dünya gözəlliyi” və “bəzək” idi. Lakin bu dünyəvi təmtəraq və ehtişam da, axirət aləminin gözəlliyi və Cənnət saraylarının əzəməti ilə müqayisədə öz əhəmiyyətini itirir; onların arasında hər hansı bir müqayisə aparmaq belə qeyri-mümkündür.
Bu, dünyəvi dəbdəbənin və gözəlliyin yalnız nisbi, müvəqqəti və məhdud bir dəyərə malik olduğunu, həqiqi, mütləq və sonsuz gözəlliyin isə yalnız axirətdə, Allahın lütfü ilə əldə edilə biləcəyini göstərir. Nəticə etibarilə, ayənin və onun ətrafında formalaşan təfsir düşüncəsinin əsas məğzi, dünyanın fani və aldadıcı təbiəti ilə axirətin əbədi, həqiqi və ali dəyərləri arasındakı təməl fərqi dərk etməyə və insanı əsl hədəfə yönəltməyə xidmət edir.