Ali İmran surəsinin 118 və 119-cu ayələri, möminlərin içində olan, gizli hiyləgərlik və düşmənçilik bəsləyən kimsələrlə münasibətlərində diqqət etməli olduqları əsas prinsipləri ortaya qoyur. Bu ayələr, ictimai və siyasi münasibətlərdə bir davranış prinsipi müəyyən edərkən, münafiq xarakterinin psixoloji dərinliyini və möminlərin onlara qarşı necə olacaqlarını izah edir.
Ali İmran surəsinin 118-ci ayəsində, möminlərə yönəlmiş açıq bir xəbərdarlıqla başlayır: İman edənlər xaricində olanları sirdaş etməmək əmr edilir. Bu qadağanın səbəbi, həmin şəxslərin niyyət və əməllərində gizlidir. Onlar, möminlər üçün davamlı olaraq bir pozğunluq və fəsad törətməyə çalışırlar. Müsəlman cəmiyyətinin başına bir çətinlik, sıxıntı və ya məşəqqət gəlməsi, onların ən çox arzuladığı hallardan biridir.
Bu pis niyyət, yalnız qəlbində gizli qalmır; bəslədikləri kin və nifrət, zamanla sözlərinə və ifadələrinə də əks olunaraq özünü büruzə verir. Ancaq ayə, bu zahirə çıxan düşmənçiliyin, qəlbində saxladıqları əsl və daha böyük nifrətin yalnız kiçik bir parçası olduğu barədə möminləri xəbərdar edir.
Ayənin sonunda yer alan “Biz ayələrimizi sizə açıqladıq; bəlkə, düşünüb anlayasınız” ifadəsi, Allahın bu işarələri möminlərin bəsirət sahibi olmaları, dostu düşməndən ayıra bilmələri və ağıllarını işlədərək fərasətlə hərəkət etmələri üçün açıqladığını vurğulayır. Bu, ilahi bir rəhbərliyin, ictimai münasibətlərdə ağıl və təfəkkürü istifadə etməyə bir çağırışıdır.
119-cu ayə isə, bu münasibətin asimmetrik təbiətini daha da dərindən təhlil edir. Möminlərə xitab edərək, onların xoş niyyətlə və ya sadəlövhlüklə bu kimsələrə sevgi bəsləyə biləcəyini, ancaq bu sevginin birtərəfli olduğunu və qarşılığını tapmadığını bildirir. Möminlərin bu əhatəli rəftarının əsasında, ilahi vəhyin bütövlüyünə, yəni özlərindən əvvəlki kitabları da əhatə edən “Kitabın hamısına” iman etmələri dayanır.
Münafiqlər isə bu inancı paylaşmırlar. Onların ikiüzlü rəftarı, möminlərlə qarşılaşdıqları zaman yalandan “inandıq” demələri ilə özünü göstərir. Bu, yalnız bir aldatma və sosial bir maskadır. Əsl xarakterləri, öz aralarında tək qaldıqları zaman ortaya çıxır. Möminlərə qarşı duyduqları kin, nifrət və həsəd o qədər güclüdür ki, Quran bu vəziyyəti “sizə olan kin və qəzəblərindən dolayı barmaqlarının ucunu gəmirərlər” şəklində son dərəcə canlı bir metaforla təsvir edir. Bu ifadə, boğulmuş və çarəsiz bir hiddətin ən konkret formasıdır.
Bu nöqtədə ayə, möminlərə ilahi bir özünəinam və təsəlli bəxş edərək, bu gizli nifrətə qarşı necə davranacaqlarını öyrədir: “Qəzəbinizlə ölün”. Bu ifadə, onların bəslədiyi kinin möminlərə zərər verə bilməyəcəyini, əksinə bu nifrətin son nəticədə özlərini məhv edəcəyini bildirən ilahi bir hökmdür. Onların planları və gizli düşmənçilikləri, Allahın hər şeyi əhatə edən elmi qarşısında təsirsizdir.
Belə ki, ayə, “Şübhəsiz ki, Allah, sinələrdə olanları biləndir” təsbiti ilə sona çatır. Bu, Allahın qəlblərin ən dərin sirlərindən xəbərdar olduğunu, buna görə də heç bir riyakarlığın və gizli düşmənçiliyin Onun dərgahında gizli qalmayacağını və nəticədə ilahi ədalətin təcəlli edəcəyini qəti bir dillə ifadə edir. Birlikdə təhlil edildikdə bu iki ayə, mömin cəmiyyətinə ictimai və siyasi bir şüur aşılayaraq, sadəlövhlüklə bəsirəti tarazlaşdırmağı, düşmənçiliyin əlamətlərini tanımağı və son nəticədə Allahın hər şeyi bilən və idarə edən gücünə sarsılmaz bir etimad göstərməyi öyrədir.
